Prezident İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən hazırlanan «Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər» adlı sənəddə bu cür möhkəm  təmələ əsaslanan ölkəmizdə qarşıdakı on il üçün görüləcək işlərin icra mexanizmi elmi əsaslarla təhlil edilir

Qlobal və yerli çağırışların, yüksək rəqabət gücünə malik, bazar münasibətlərinə əsaslanan dayanıqlı  iqtisadiyyatın  inkişafını, idarəetmə  strukturlarının yeni, müasir  modellər əsasında formalaşmasını, qeyri –neft sektorunun genişləndirilməsini, nəqliyyat, tranzit və logistika infrastrukturunun, insan kapitalının  təkmilləşdirilməsini, sosial-müdafiə  sisteminin gücləndirilməsinı şərtləndirən amillərin əks olunduğu  «Azərbaycan -2020: gələcəyə baxış» İnkişaf Konsepsiyasının tətbiqi ilə  qüdrətli dövlətə çevrilən ölkəmizi dünyada  tanıdan inkişafın Azərbaycan modeli özünü doğrultdu.  Konkret, konseptual proqramlar, düşünülmüş, ictimai rəy, vətəndaş təklifləri əsasında  hazırlanan  regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət proqramlarında  nəzərdə tutulan  vəzifələrin vaxtında və  yüksək səviyyədə yerinə  yetirilməsi bölgələrin simasını dəyişmiş, infrastruktur yenilənmiş, şəhərlə kənd arasındakı fərq minimuma endirilmiş, demoqrafik tarazlıq təmin olunmuşdur. Həyata keçirilən və dövlətin daim nəzarətində olan təşəbbüslərin həllində yeganə məqsəd ölkəmizin iqtisadi  qüdrətini artırmaq, dünya iqtisadi sistemində mövqeyini möhkəmləndirmək,  xarici investisiyaların Azərbaycana cəlbini sürətləndirməkdir.  Mühüm əhəmiyyətli   işlahatların və layihələrin tətbiqi ilə dünya birliyində islahatçı ölkə kimi tanınan,  təşəbbüsləri beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dəstəklənən və yüksək dəyərləndirilən  Azərbaycanın  reytinqi ildən-ilə yüksəlir.

Dünya Bankının «Doing Business»” hesabatında 190 ölkə arasında Azərbaycan 28-ci yerdədir.  Respublikamız 10 ən islahatçı ölkələr sırasındadır.  Davos Ümumdünya İqtisadi Forumunun hesabatında Azərbaycanın adı  bəzi parametrlər üzrə ilk sıralarda çəkilir.

«Ona görə bir daha demək istəyirəm ki, biz düzgün yoldayıq. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, işğala baxmayaraq, 1 milyon qaçqının olmasına baxmayaraq, biz bu nailiyyətləri əldə etmişik. İndi torpaqlar azad edilib, indi böyük qayıdış başlanmalıdır, böyük inkişaf prosesləri başlanmalıdır. Ona görə, əlbəttə, biz bütün bu işləri daha da fəal, daha da məqsədyönlü şəkildə aparmalıyıq ki, Azərbaycanın imkanlarını genişləndirək və ölkəmizin inkişaf dinamikasını artıraq» söyləyən Prezident İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən hazırlanan «Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər» adlı sənəddə bu cür möhkəm  iqtisadi təmələ əsaslanan ölkəmizdə qarşıdakı on il üçün görüləcək  işlər, icra mexanizmi tam aydınlığı ilə  göstərilib.

Qarşıdakı on ildə  həyatımızın bütün sahələrinə bələdçilik edəcək sənəddə  qüdrətli dövlət, yüksək rifah cəmiyyətinin inkişafı naminə müəyyənləşdirilən vəzifələr elmi cəhətdən təhlil edilir. Qeyd olunduğu kimi, ötən illərdə  mürəkkəb tarixi dövr yaşayan, sosial-iqtisadi və mədəni həyatında böyük təkamül yoluna siyasi, iqtisadi, sosial sahələrdə qazandığı  uğurları ilə davam edən Azərbaycan  sabit, təhlükəsiz və müasir həyat səviyyəsini təmin etmiş ölkədir. Ötən illərdə beynəlxalq nüfuzu möhkəmlənən, dövlətçilik ənənələri vətəndaşlar tərəfindən dəstəklənən, maliyyə imkanları güclənən respublikamızın bütün bölgələrində  sosial-iqtisadi infrastruktur yenilənmişdir.

Torpaqları 30 ilə yaxın işğal altında qalmasına, müharibə şəraitində yaşamasına baxmayaraq, başqalarına nümunə göstərilən belə uğurlara imza atan, qitələri birləşdirən enerji, nəqliyyat  dəhlizlərinin şaxələndirilməsi,  qlobal əhəmiyyətli  təşəbbüsləri ilə  dünyanın iqtisadi bazarında  mövqeyini möhkəmləndirən Azərbaycan  Cənubi Qafqazın lider ölkəsi adını  bölgədə sabitliyin qorunması naminə apardığı siyasətlə doğruldur. Ölkəmizin beynəlxalq nüfuzu  artır, siyasi müstəvidə  mövqeyi möhkəmlənir.

Qarşıdakı illər üçün nəzərdə tutulan quruculuq və abadlıq işlərinin istiqaməti, məqsədi artıq bəllidir. 44 gün davam edən Vətən müharibəsində qazandığımız zəfər hərbi qüdrətimizi  təsdiqləməklə görüləcək işlərin prioritetlərini də müəyyənləşdirir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, erməni vandalları tərəfindən dağıdılmış yaşayış məskənlərinin  müasir şəhərsalma qaydalarına uyğun görkəmə salınması, beynəlxalq və regional nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin imkanlarından faydalanmaqla, nəzərdə tutulan vəzifələrin həlli Azərbaycanın inkişafına böyük təkan verəcək. Şərqlə Qərb arasında körpü olan  Azərbaycanın sivilizasiyalararası dialoq mərkəzinə çevrilməsi üçün yeni istiqamətlər  artıq bəllidir.  Sənəddə qeyd olunduğu kimi, mərhələ üzrə həyata keçiriləcək vəzifələr 2030-cu ilə qədər   Azərbaycanın iqtisadi suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə və müasir həyat standartlarına əsaslanan yüksək sosial rifah cəmiyyətinə,  qüdrətli dövlətə çevrilməsinə etibarlı zəmanətdir.

Azərbaycanın dövlət  büdcəsinin sosialyönümlü olması nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilən prioritetlərdə  ölkə vətəndaşlarının  rifah səviyyəsinin  artırılmasına, yüksək, dayanıqlı, inklüziv və başlıca olaraq özəl təşəbbüslərə əsaslanan  yeniliklərə xüsusi diqqət yetirilir. Hazırda  dövlətimizin qarşısında duran ən mühüm məsələ  işğaldan azad  edilmiş  ərazilərə  Böyük Qayıdışın təmin olunmasıdır. Bunun üçün uzunmüddətli, davamlı quruculuq işlərinə artıq start verilib. Ümumi daxili məhsul istehsalında rolu və çəkisi artan  özəl sektorun inkişafı üçün nəzərdə tutulan islahatların aparılması, beynəlxaq səviyyədə nümunə göstərilən biznes mühitinin yeni təşəbbüs və təcrübələr əsasında formalaşması ilə ölkə iqtisadiyyatının ümumi inkişafına nail olmağın yolları elmi əsaslarla təhlil edilir. Özəl mülkiyyət institutlarını gücləndirməklə xarici bazarlara  çıxışın coğrafiyasını genişləndirmək, bölgələrin  inkişafına nail olmaq əsas vəzifədir. Bunun üçün respublikamızın  zəngin yeraltı, yerüstü sərvətlərindən, əmək resurslarından istifadə başlıca məqsəd kimi qarşıya qoyulur.  Yəni, inkişafın uzunmüddətli «hərəkətverici qüvvələri»”nə, insan kapitalına diqqətin artırılması iqtisadiyyatın müstəqilliyi, fermer təsərrüfatlarının, özəl bölmənin suverenliyinin  təmin olunması baxımından gələcək fəaliyyətimizin  əsas istiqamətləri hesab edilir.  Qarşıdakı on il üçün nəzərdə tutulan əsas milli prioritetlər isə  bunlardır:  Dayanıqlı, artan rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyata, dinamik, inklüziv və sosial ədalətə əsaslanan cəmiyyət formalaşdırmaq,  insan kapitalının inkişafı ilə müasir innovasiyalar məkanına çevrilmək, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə, təmiz ətraf mühit və «yaşıl enerji»” ölkəsi yaratmaq.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının müəyyənləşdirdiyi «Dünyamızın transformasiyası: 2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik»”dən qaynaqlanan Milli Prioritetlərin tətbiqi ilə ölkəmiz daha da qüdrətlənəcək. Belə iqtisadi artım ölkəmizin davamlı inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradacaq. Vətəndaşların həyatına təsir göstərən davamlı və yüksək iqtisadi artım isə daxili və xarici təsirlərə dayanıqlıq prinsiplərinə uyğun iqtisadiyyatın formalaşmasını tələb edir. Ən əsası isə  qeyri-neft sənayesində,   vətəndaş rəyini əks etdirən özəl sektorda təşəbbüskarlıq,  fəallıq artırılmalı, etibarlı maliyyə mənbəyi formalaşmalı, kiçik və orta sahibkarlığın ÜDM-də rolunun artırılması, məşğulluğun başlıca mənbəyinə çevrilməsi üçün işgüzar mühit əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmalıdır. Başqa sözlə deyilsə, yeni və şəffaf özəlləşmə strategiyası həyata keçiriləcək, biznesin təşviqi mexanizmlərinin iqtisadi səmərəsi artırılacaq, vergi və gömrük siyasəti  müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılacaq, səmərəli investisiya proqramlarının tətbiqi aktuallaşacaq. Bununla kölgə iqtisadiyyatının qarşısı alınacaq, daxili və xarici təsirlərə dayanıqlılığı təmin ediləcək, dövlətin valyuta ehtiyatlarının artırılması imkanları  genişləndiriləcək.  İnvestisiya layihələrinin həlli makroiqtisadi sabitliyin təminatına,  qiymətlərin tənzimlənməsinə də təsir göstərəcək.

Davamlı və yüksək iqtisadi artımın sosial islahatların həllinə yönəldilməsi istiqamətində Azərbaycanın malik olduğu təcrübənin şaxələndirilməsi qarşıdakı illərdə də davam etdiriləcək.  Beynəlxalq aləmdə  özünü doğruldan  yeniliklərdən ölkə vətəndaşlarının bəhrələnməsi, yüksək və ədalətli sosial təminat, inklüziv cəmiyyətin formalaşmasına diqqət artırılacaq. Məşğulluqda özəl sektorun payının artması üçün Azərbaycan brendi olan «ASAN xidmət», DOST layihələrinin  genişləndirilməsi ilə qeyri-formal məşğulluğun qarşısı alınacaq. Sosial təminat sisteminin daha effektiv və ədalətli olması hesabına ölkədə daim yeniləşən əməkhaqqı , pensiya, müavinət siyasəti dünya təcrübəsinə uyğunlaşdırılmaqla, aşağıgəlirli və həssas təbəqənin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsini nəzərdə tutan istiqamətlərə diqqət artırılacaq.

Regionların sosial- iqtisadi inkişafı Dövlət proqramlarında olduğu kimi, 2030-cu ilədək  görüləcək işlərin xronologiyasını əks etdirən Milli Prioritetlərdə   paytaxtın və  regionların tarazlı  inkişafı üçün mühüm vəzifələr əksini tapır. Diqqətçəkən  perspektivlərdən biri də  yeni texnologiyaların aktiv tətbiqi ilə yüksək rəqabətli insan kapitalını formalaşdırmaqdır. Bu məqsədə nail olmağın mexanizmi XXI əsrin tələblərinə uyğun təhsilə, yaradıcı və innovativ cəmiyyətə, vətəndaşların sağlam həyat tərzinə nail olmaqdır. Yüksək ixtisaslı orta təbəqənin formalaşması, rəqabətqabiliyyətli elmi  innovasiyaların təkmilləşdirilməsi, sağlamlıq və uzunömürlülüyün təminatına xidmət edən müasir texnologiyalara əsaslanan keyfiyyətli səhiyyə sisteminin yaradılması insan amilinə diqqəti müasir tələblər səviyyəsində  formalaşdıracaq.

Artıq ölkəmizdə postmüharibə dövrünün  quruculuq və abadlıq işlərinə start verilib. İşğaldan azad olunan ərazilərdə yol, nəqliyyat infrastrukturu yenilənir,  ən vacib sahələrdə  quruculuq işləri aparılır. Doğma torpaqlarından köçkün düşən insanların  evlərinə qayıdışının mərhələli  həlli  üçün tədbirlər müəyyənləşdirilir. Milli Prioritetlərdə  görüləcək işlərin əsasında evlərinə qayıdacaq insanların təhlükəsizliyinin təminatına xüsusi diqqət yetirilir. Dayanıqlı məskunlaşma, iqtisadi fəaliyyətə reinteqrasiya məsələlərinin təminatı üçün bütün prosedurlar müəyyənləşdirilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin təbii ehtiyatlarından səmərəli istifadə etməklə  bölgələrin sosial-iqtisadi inkişafını təmin edəcək layihələr, genişmiqyaslı yenidənqurma və  quruculuq işləri Milli Prioritetlərdə əksini tapıb.  Bu prosesdə zəruri stimullara əsaslanan özəl təşəbbüslərin hərtərəfli təşviqi, eləcə də dövlət-özəl bölmə tərəfdaşlığının inkişafının vacib amil kimi diqqətdə saxlanılması Böyük Qayıdışın başlıca məqsədlərindəndir.

İllərdən bəri Ermənistanın işğal altında saxladığı  ərazilərdə  insanların təmiz, ekoloji baxımdan  sağlam mühitdə yaşaması mühüm əhəmiyyətə malik  məsələ  kimi  sənəddə də əksini tapır.  Erməni vəhşiləri tərəfindən dağıdılmış, viran qoyulmuş  evlərin, meşələrin bərpası,  yenisi ilə əvəz olunması ilə «yaşıl enerji» məkanına nail olunması indiki və gələcək nəsillərin sağlamlığı,  tələbatının ödənilməsi baxımından daha zəruridir. Elmi-texniki potensiala əsaslanmaqla iqtisadiyyatın bütün sahələrində alternativ və bərpaolunan enerji mənbələrinin ilkin istehlakda payını artırmaqla  iqlim dəyişikliklərinə təsirin azaldılması, ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələrindən istifadə  ətraf mühitə və atmosfer havasının keyfiyyətinə müsbət təsir göstərməsi kimi amillər perspektivlərdəndir.

Xuraman İsmayılqızı, «İki sahil»