17 noyabr 2026 12:20
90

Hüquqi və institusional islahatlar Azərbaycanda biznes mühitinin inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır

Dövlət idarəçiliyi, dövlət satınalmaları, əmək təhlükəsizliyi, torpaq münasibətləri və texniki tənzimləmə sahələrində qəbul edilən yeni hüquqi aktlar iqtisadi fəaliyyətin şəffaflığının artırılması, idarəetmənin səmərəliliyinin yüksəldilməsi və sahibkarlıq mühitinin təkmilləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanan hüquqi aktlar dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, satınalma mexanizmlərinin tənzimlənməsi, əmək təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, torpaq resurslarından səmərəli istifadə və məhsul təhlükəsizliyinin təmin edilməsi kimi istiqamətləri əhatə edir. Bu yeniliklər biznes mühitinin hüquqi və institusional əsaslarının inkişafına, iqtisadi münasibətlərdə şəffaflığın və proqnozlaşdırıla bilənliyin artırılmasına xidmət edə bilər.

İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin İqtisadi təhlil şöbəsinin müdir müavini Rəşad Nəcəfli "İki sahil"ə bildirib ki, qəbul edilən hüquqi aktların iqtisadi əhəmiyyəti onların ayrı-ayrı sahələrdə idarəetmə mexanizmlərini təkmilləşdirməklə yanaşı, bütövlükdə sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilinə təsir göstərməsindədir. Onun sözlərinə görə, dövlət xidmətlərinin keyfiyyəti, inzibati prosedurların aydınlığı, resurslara çıxış imkanları və təhlükəsizlik standartları biznes mühitinin rəqabətqabiliyyətliliyini müəyyən edən mühüm amillərdəndir.

Rəşad Nəcəfli qeyd edib ki, Dövlət Qulluğu Məcəlləsi dövlət qulluğuna qəbul, qulluqkeçmə, xidməti fəaliyyətin qiymətləndirilməsi, əməyin ödənilməsi və etik davranış qaydalarını vahid hüquqi çərçivədə sistemləşdirir. Məcəllədə peşəkarlıq, səmərəlilik, şəffaflıq, hesabatlılıq və qərəzsizlik prinsiplərinin təsbit edilməsi dövlət idarəçiliyində institusional keyfiyyətin yüksəldilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Ekspertin fikrincə, dövlət orqanları ilə sahibkarlar arasında münasibətlərin səmərəliliyi yalnız normativ tələblərin mövcudluğundan deyil, həm də onların ardıcıl və şəffaf tətbiqindən asılıdır. Bu baxımdan fiziki və hüquqi şəxslərin müraciətlərinə qanunla müəyyən edilmiş müddətlərdə baxılması, dövlət xidmətlərinin ödəniş şərtlərinə riayət olunması və inzibati qərarların obyektiv meyarlar əsasında qəbul edilməsi biznes subyektlərinin hüquqi təminatlarının gücləndirilməsinə xidmət edir.

“Dövlət xidmətlərinin göstərilməsində aydın prosedurların və müəyyən edilmiş ödəniş qaydalarının tətbiqi sahibkarların əlavə inzibati və maliyyə riskləri ilə üzləşmə ehtimalını azalda bilər. Bu isə dövlət–biznes münasibətlərində etimadın möhkəmlənməsi və iqtisadi fəaliyyətin daha səmərəli təşkili baxımından mühüm amildir”, – deyə Rəşad Nəcəfli vurğulayıb.

 Dövlət satınalmaları sahəsindəki dəyişiklikləri şərh edən ekspert bildirib ki, “Dövlət satınalmaları haqqında” Qanuna edilən dəyişiklik Azərbaycan Nəqliyyat və Kommunikasiya Holdinqinin (AZCON) və qanunda nəzərdə tutulan əlaqəli hüquqi şəxslərin müəyyən maliyyə mənbələri hesabına həyata keçirdikləri satınalmalar üçün ayrıca tənzimləmə mexanizmi yaradır. Müvafiq Prezident Fərmanına əsasən, həmin satınalmaların həyata keçirilməsi qaydasının AZCON tərəfindən təsdiqlənməsi nəzərdə tutulur.

Yeni tənzimləmənin mühüm xüsusiyyəti onun maliyyə mənbələri üzrə tətbiq dairəsinin dəqiq müəyyənləşdirilməsidir. Dövlət və Naxçıvan Muxtar Respublikası büdcələrinin vəsaitləri, büdcə ssudaları, subsidiyalar, dövlət zəmanətli kreditlər, dövlət qrantları və yardımları, eləcə də büdcədənkənar dövlət fondlarının vəsaitləri bu istisnanın əhatə dairəsinə daxil edilmir.

Rəşad Nəcəflinin sözlərinə görə, nəqliyyat və kommunikasiya kimi strateji əhəmiyyətli sahələrdə satınalma prosedurlarının fəaliyyətin spesifik xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılması təchizat proseslərinin daha çevik təşkilinə və layihələrin icrasında operativliyin artırılmasına imkan verə bilər.

“Bu mexanizmin iqtisadi səmərəliliyi satınalma prosedurlarının çevikliyi ilə yanaşı, rəqabət, şəffaflıq və hesabatlılıq prinsiplərinin nə dərəcədə təmin olunmasından asılı olacaq. Təsdiqlənəcək qaydalar həm əməliyyat ehtiyaclarının vaxtında qarşılanması, həm də resurslardan səmərəli istifadə baxımından mühüm rol oynayacaq”, – deyə ekspert bildirib.

Əmək Məcəlləsinə edilən dəyişikliklər əlverişsiz hava şəraitində açıq iş yerlərində əmək fəaliyyətinin təhlükəsiz təşkili, istehsalat risklərinin azaldılması və texniki avadanlıqların istismarı zamanı təhlükəsizlik tələblərinin gücləndirilməsinə yönəlib. Yeni tənzimləmə işçilərin həyat və sağlamlığının qorunması ilə yanaşı, müəssisələrdə iş proseslərinin daha səmərəli planlaşdırılmasına və əməliyyat dayanıqlılığının təmin edilməsinə xidmət edir.

R.Nəcəfli hesab edir ki, bu dəyişikliklər tikinti, logistika və yükqaldırma avadanlıqlarından istifadə olunan digər sahələrdə istehsalat risklərinin idarə edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Texniki təhlükəsizlik meyarlarının dəqiq müəyyənləşdirilməsi müəssisələrə iş proseslərini hava şəraitinə uyğun planlaşdırmaq, mümkün qəzaların və istehsalat fasilələrinin qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı tədbirlər görmək imkanı yaradır.

“Əmək təhlükəsizliyi təkcə sosial məsuliyyət məsələsi deyil, həm də iqtisadi səmərəliliyin mühüm tərkib hissəsidir. İstehsalat qəzalarının qarşısının alınması, avadanlıqların təhlükəsiz istismarı və iş proseslərinin düzgün planlaşdırılması müəssisələrin əməliyyat dayanıqlılığının təmin edilməsinə xidmət edir”, – deyə Rəşad Nəcəfli qeyd edib.

Sahilboyu ərazilərlə bağlı qəbul edilən Fərman torpaq resurslarının idarə olunmasında institusional əlaqələndirmənin gücləndirilməsini və inzibati prosedurların elektronlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Sənədə əsasən, Fərmanın əhatə etdiyi torpaqların idarə olunması, istifadəsi və mühafizəsi üzrə vahid dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi və qurumlararası əlaqələndirmə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə həvalə edilir.

Torpaqların istifadəyə, o cümlədən icarəyə verilməsi prosesinin Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi vasitəsilə “bir pəncərə” prinsipi əsasında təşkili nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, altı ay müddətində ərazilərin zonalaşdırılması və hüquqi rejimi üzrə təkliflərin hazırlanması, sərhəd və ölçülərinin təsdiqi, eləcə də coğrafi informasiya sistemləri əsasında idarəetmə mexanizminə dair təkliflərin təqdim edilməsi tapşırılır.

Sənəddə adalar, məskunlaşdırılmış və məskunlaşdırılması nəzərdə tutulan ərazilər, sənaye, energetika, liman, müdafiə və sərhəd mühafizəsi məqsədli torpaqlar, habelə digər xüsusi statuslu ərazilərlə bağlı istisnalar da müəyyən edilir.

Rəşad Nəcəfli bildirib ki, sahilboyu ərazilərin idarə olunmasında vahid yanaşmanın tətbiqi və elektron xidmətlərin genişləndirilməsi torpaq münasibətlərində prosedur aydınlığını artırmaqla yanaşı, turizm, rekreasiya və digər iqtisadi fəaliyyət sahələrində investisiya layihələrinin planlaşdırılmasına müsbət təsir göstərə bilər.

“Torpaqdan istifadə şərtlərinin və müvafiq inzibati prosedurların əvvəlcədən aydın olması investorlar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Elektron müraciət və əlaqələndirmə mexanizmlərinin səmərəli tətbiqi inzibati vaxt itkilərinin azaldılmasına, investisiya qərarlarının daha əsaslı qəbul edilməsinə və sahilboyu ərazilərin iqtisadi potensialından səmərəli istifadəyə şərait yarada bilər”, – deyə ekspert vurğulayıb.

Biznes mühitinin təkmilləşdirilməsi baxımından digər mühüm istiqamət məhsul təhlükəsizliyi üzrə hüquqi mexanizmlərin dəqiqləşdirilməsidir. “Texniki tənzimləmə haqqında” Qanuna əlavə edilən 15.5-ci maddə texniki tənzimləmənin şamil olunduğu, həyat və sağlamlıq üçün təhlükəli hesab edilən malların bazardan geri çağırılması, dövriyyədən çıxarılması, götürülməsi, daşınması, saxlanması, zərərsizləşdirilməsi və ya məhv edilməsi prosedurlarının müəyyən edilmiş qaydalar əsasında həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.

Ekspertin sözlərinə görə, məhsul təhlükəsizliyi ilə bağlı prosedurların hüquqi baxımdan dəqiqləşdirilməsi həm istehlakçı hüquqlarının qorunması, həm də bazar iştirakçılarının məsuliyyətinin müəyyənləşdirilməsi üçün vacibdir. Bu mexanizmlər istehsalçı, idxalçı və satıcıların potensial risklərə qarşı əvvəlcədən hazırlıq görməsinə, daxili nəzarət sistemlərini təkmilləşdirməsinə və məhsulun həyat dövrü boyunca təhlükəsizlik tələblərinə riayət etməsinə kömək edə bilər.

“Texniki tənzimləmə sahəsində aydın və ardıcıl tətbiq olunan qaydalar bazarda məsuliyyətli rəqabətin formalaşmasını dəstəkləyir. Təhlükəli məhsullarla bağlı prosedurların müəyyənləşdirilməsi istehlakçı etimadını gücləndirməklə yanaşı, sahibkarlıq subyektlərinin hüquqi və əməliyyat risklərini daha səmərəli idarə etməsinə imkan yaradır. Bununla belə, gözlənilən nəticələr müvafiq tətbiq qaydalarının məzmunundan və icra mexanizmlərinin effektivliyindən asılı olacaq”, – deyə Rəşad Nəcəfli bildirib.

Rəşad Nəcəfli yekun olaraq qeyd edib ki, qəbul edilən hüquqi aktların ortaq iqtisadi əhəmiyyəti idarəetmədə keyfiyyətin yüksəldilməsi, inzibati prosedurların təkmilləşdirilməsi, əməliyyat çevikliyinin artırılması və təhlükəsizlik tələblərinin gücləndirilməsi istiqamətlərinin bir-birini tamamlamasındadır.

“Biznes mühitinin inkişafı yalnız ayrı-ayrı güzəşt və təşviq mexanizmlərindən deyil, həm də sabit, şəffaf və proqnozlaşdırıla bilən hüquqi-institusional çərçivənin mövcudluğundan asılıdır. Dövlət idarəçiliyində peşəkarlığın artırılması, satınalma prosedurlarının sahəvi ehtiyaclara uyğunlaşdırılması, torpaq münasibətlərində elektron xidmətlərin tətbiqi və təhlükəsizlik standartlarının dəqiqləşdirilməsi sahibkarların fəaliyyətini daha səmərəli planlaşdırmasına şərait yarada bilər.

Bu baxımdan, yeni hüquqi mexanizmlərin ardıcıl və effektiv tətbiqi uzunmüddətli investisiya qərarlarının qəbuluna, biznes subyektlərinin fəaliyyət risklərinin azaldılmasına və ölkənin investisiya cəlbediciliyinin gücləndirilməsinə müsbət təsir göstərə bilər”, – deyə ekspert fikrini yekunlaşdırıb.