Nəqliyyat dəhlizlərinin rəqəmsal modernləşdirilməsi beynəlxalq logistika sahəsinin rəqabət qabiliyyətinin artmasını müəyyən edən amilə çevrilir.

“İki sahil” yazır ki, bu barədə "Report" Mərkəzi Asiya Regional İqtisadi Əməkdaşlıq (CAREC) İnstitutu və Asiya İnkişaf Bankının (ADB) birgə tədqiqatına istinadən xəbər verir. Beynəlxalq mütəxəssislər Azərbaycanda infrastruktur və institusional islahatların tempini yüksək qiymətləndiriblər.

Sənəddə vurğulanır ki, Orta Dəhliz (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu - TBNM) çərçivəsində ölkənin tranzit imkanlarının tam reallaşdırılması üçün pərakəndə İT həllərindən qarşılıqlı fəaliyyət göstərən vahid milli rəqəmsal ekosistemə keçid tələb olunur.

Tədqiqata əsasən, Azərbaycanın logistika sahəsində rəqəmsal islahatların əsas obyekti Orta Dəhlizin milli seqmentidir.

Bu marşrut Xəzərdə ən vacib logistika qovşağı olan Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanını Azərbaycan-Gürcüstan sərhədindəki Böyük Kəsik dəmir yolu sərhəd məntəqəsi ilə birləşdirir.

CAREC ekspertləri qeyd edirlər ki, Azərbaycan artıq dayanıqlı normativ-hüquqi və institusional baza formalaşdırıb. Ölkədə "2022-2026-cı illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası" və Rəqəmsal İnkişaf Konsepsiyası qüvvədədir, Azərbaycan Nəqliyyat və Kommunikasiya Holdinqi (AZCON) təsis edilib, tranzit proseslərinin əlaqələndirilməsi isə Tranzit Yükdaşımalar üzrə Koordinasiya Şurasının iştirakı ilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinə həvalə edilib.

Dövlət strukturları və bazarın kommersiya iştirakçıları arasında mövcud olan pərakəndəliyi aradan qaldırmaq məqsədilə CAREC İnstitutu Azərbaycan hökuməti üçün təxirəsalınmaz tədbirlərin siyahısını hazırlayıb. Birincisi, "bir pəncərə" prinsipi əsasında "Digital Logistics Platform" (DLP) platformasının işə salınmasının sürətləndirilməsi təklif olunur. Bununla belə, sistem "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC (ADY), "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" QSC (ASCO) və Bakı Limanının informasiya resurslarını inteqrasiya etməli, habelə Dövlət Gömrük Komitəsinin (sürətləndirilmiş ilkin bəyannamə və Risklərin İdarə Edilməsi Sisteminin fəaliyyəti məqsədilə) və Dövlət Sərhəd Xidmətinin sistemləri ilə avtomatlaşdırılmış məlumat mübadiləsini təmin etməlidir.

Bundan başqa, rəqəmsal nəqliyyat sənədlərinin hüquqi cəhətdən tammiqyaslı şəkildə tanınmasını təmin etmək üçün milli qanunvericiliyi eFTI (Avropa İttifaqı) beynəlxalq standartları və BMT-nin tövsiyələri ilə uyğunlaşdırmaq lazımdır. Həmçinin elektron nəqliyyat qaimələrinə genişmiqyaslı keçidin təmin edilməsi təklif olunur: e-CMR (avtomobil daşımalarında), e-SMGS (dəmir yolu əlaqəsində) və BMT-nin multimodal etalon məlumat modeli (UN/CEFACT MMT RDM), qurumlararası maneələrin aradan qaldırılması məqsədilə Azərbaycanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin və Tranzit Yükdaşımaları üzrə Koordinasiya Şurasının aparıcı əlaqələndirici rolunun təsdiqlənməsi təklif edilir.

İT infrastrukturunun hazırlanması və istismarını təmin etmək üçün xidmət yönümlü maliyyələşdirmə modellərindən və dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmlərindən istifadə etmək də tövsiyə olunur. Bundan başqa, TBNM marşrutunun Azərbaycan hissəsi boyunca konteynerlərin və nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin fasiləsiz peyk və rəqəmsal izlənilmə sisteminin formalaşdırılması, açıq açar infrastrukturunun (PKI) qurulması və Gürcüstan, Qazaxıstan, Türkiyə və Avropa İttifaqı dövlətlərinin gömrük və logistika orqanları ilə elektron rəqəmsal imzaların qarşılıqlı tanınmasını təmin edən etibarlı üçüncü tərəf (TTP) mexanizmlərinin tətbiq edilməsi (eFTI reqlamentinə uyğun olaraq) təklif edilir.

Hesabatın müəllifləri hesab edirlər ki, Orta Dəhlizin Azərbaycan hissəsinin "rəqəmsal əkizinin" formalaşdırılması gömrük məntəqələrində fiziki yoxlamanı və kağız sənəd dövriyyəsini minimuma endirməyə imkan verəcək, sərhədkeçmə vaxtını iki-üç dəfə azaldacaq. Bu, Asiya və Avropa arasında əmtəə axınlarının Transxəzər marşrutuna getdikcə daha çox yönləndirilməsi fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

"Azərbaycanın milli logistika platformasının formalaşdırılması Mərkəzi Asiya və Avropanın rəqəmsal sistemləri arasında əlaqələndirici element olacaq. Məlumatlar sinxronlaşdırılmadan və vahid elektron sənədə keçid olmadan multimodal daşımalarda qüsursuz sürətə nail olmaq mümkün deyil", - CAREC-in araşdırmasında qeyd edilir.