1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan xalqı öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. Bu hadisə xalqımızın tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, ölkənin gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı. Lakin müstəqilliyin ilk illəri Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb və çətin bir dövr olmuşdur. Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində yaranmış siyasi, iqtisadi və sosial problemlər ölkənin inkişafına ciddi maneələr törədirdi. Eyni zamanda Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı.
Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanın qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri siyasi sabitliyin olmaması idi. Yeni müstəqil dövlətin idarə olunması üçün kifayət qədər təcrübənin olmaması, hakimiyyət uğrunda mübarizə və müxtəlif siyasi qüvvələr arasındakı qarşıdurmalar ölkədə gərgin vəziyyət yaratmışdı. Dövlət idarəetmə sistemi tam formalaşmadığından bir çox sahələrdə ciddi problemlər mövcud idi. Hakimiyyət dəyişiklikləri və siyasi çəkişmələr dövlət qurumlarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir, ölkədə idarəetmənin səmərəliliyini azaldırdı.
Həmin dövrdə ölkənin üzləşdiyi ən böyük problemlərdən biri Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü idi. Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalçılıq siyasəti nəticəsində Azərbaycanın torpaqları işğal olunur, yaşayış məntəqələri dağıdılırdı. Minlərlə insan doğma yurd-yuvasını tərk etməyə məcbur olmuş, qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. Qarabağ münaqişəsi yalnız hərbi deyil, həm də sosial və iqtisadi problemlərin dərinləşməsinə səbəb olmuşdu. İşğal nəticəsində ölkənin mühüm iqtisadi potensiala malik əraziləri itirilmiş, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələri böyük zərər görmüşdü.
İqtisadi sahədə vəziyyət daha mürəkkəb idi. Sovet İttifaqının dağılması ilə birlikdə Azərbaycan uzun illər ərzində formalaşmış iqtisadi əlaqələrdən məhrum olmuşdu. Bir çox sənaye müəssisələri fəaliyyətini dayandırmış, istehsalın həcmi kəskin şəkildə azalmışdı. Ölkədə iqtisadi tənəzzül müşahidə olunur, dövlət büdcəsinin gəlirləri azalırdı. İnflyasiya sürətlə artır, milli valyuta sistemi tam formalaşmadığından maliyyə sabitliyi pozulurdu. İnsanların alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşür, əhalinin sosial rifahı pisləşirdi.
Müstəqilliyin ilk illərində işsizlik də ciddi problemlərdən biri idi. Müəssisələrin bağlanması və istehsalın azalması nəticəsində minlərlə insan iş yerini itirmişdi. Sosial müdafiə mexanizmlərinin zəif olması insanların həyat şəraitinə mənfi təsir göstərirdi. Maaşların və pensiyaların vaxtında ödənilməsində çətinliklər yaranır, əhalinin gündəlik tələbatının ödənilməsi belə problemə çevrilirdi. Xüsusilə qaçqın və məcburi köçkün ailələri ağır sosial vəziyyətlə üzləşmişdilər.
Ölkədə hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik sahəsində də ciddi problemlər mövcud idi. Müxtəlif silahlı qruplaşmaların fəaliyyəti dövlət hakimiyyətinin möhkəmlənməsinə mane olurdu. Qanunsuz silahlı dəstələrin mövcudluğu ölkədə sabitliyin pozulmasına səbəb olur, vətəndaşların təhlükəsizliyini təhdid edirdi. Bəzi bölgələrdə separatçılıq meyilləri müşahidə olunur, dövlətin ərazi bütövlüyü təhlükə altında qalırdı. Mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi ölkədə xaos və anarxiya mühitinin yaranmasına səbəb olmuşdu.
1993-cü ildə ölkədə yaranmış siyasi böhran vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Gəncə hadisələri və müxtəlif siyasi qüvvələr arasındakı qarşıdurmalar vətəndaş müharibəsi təhlükəsini gündəmə gətirmişdi. Dövlət müstəqilliyinin itirilməsi və ölkənin parçalanması təhlükəsi real xarakter almışdı. Xalq arasında narahatlıq artır, gələcəyə inam azalırdı. Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən mürəkkəb dövrlərindən biri məhz həmin illərə təsadüf edir.
Bütün bu problemlər fonunda xalq çıxış yolunu təcrübəli dövlət xadimi Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışında görürdü. 1993-cü ilin iyun ayında xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ölkədə sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atdı. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində vətəndaş qarşıdurmasının qarşısı alındı, dövlət idarəçiliyi möhkəmləndirildi və ölkədə siyasi sabitlik bərpa olundu.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində iqtisadi islahatların əsası qoyuldu. Xarici investisiyaların cəlb olunması istiqamətində mühüm addımlar atıldı, neft strategiyası formalaşdırıldı və Azərbaycanın iqtisadi inkişafı üçün yeni imkanlar yaradıldı. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ölkənin gələcək inkişafında mühüm rol oynadı. Bu müqavilə Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə və iqtisadi dirçəlişə şərait yaratdı.
Müstəqilliyin ilk illərində yaşanan problemlər Azərbaycan xalqı üçün ciddi sınaq olsa da, ölkəmiz bu çətinliklərin öhdəsindən gəlməyi bacardı. Dövlət müstəqilliyinin qorunub saxlanılması, siyasi sabitliyin təmin olunması və iqtisadi inkişafın başlanması Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Sonrakı illərdə həyata keçirilən uğurlu siyasət nəticəsində ölkəmiz regionun lider dövlətlərindən birinə çevrildi.
Bu gün Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində yaşanan çətinlikləri geridə qoyaraq güclü və nüfuzlu dövlət kimi inkişaf edir. Həmin dövrün dərsləri dövlətçiliyimizin möhkəmləndirilməsi və milli birliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müstəqilliyin ilk illərində qazanılmış təcrübə Azərbaycanın gələcək inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır.
Azərbaycan xalqı həmin mürəkkəb dövrü heç vaxt unutmur və müstəqilliyin qorunmasının nə qədər böyük əhəmiyyət daşıdığını yaxşı anlayır. Bu gün əldə olunan uğurların təməlində məhz dövlətçiliyin qorunması, milli həmrəyliyin təmin olunması və ölkənin milli maraqlarının hər şeydən üstün tutulması dayanır.
Ariz Məmmədov,
YAP Xətai rayon təşkilatnın fəalı
