BMT-nin Mərkəzi Asiya Ölkələrinin İqtisadiyyatları üçün Xüsusi Proqramı (SPECA) üzrə “İnklüziv və davamlı şəhər gələcəyi üçün şəhərlərin mənzil həlləri” adlı forumda SPECA-ya üzv ölkələrdə şəhərsalma məsələlərinə dair müzakirələr aparılır.

SPECA Mərkəzi Asiyada subregional əməkdaşlığı gücləndirmək və onun dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasını gücləndirmək üçün 1998-ci ildə başlayıb. SPECA ölkələri Əfqanıstan, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistandır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Avropa İqtisadi Komissiyası (UNECE) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Asiya və Sakit Okean üçün İqtisadi və Sosial Komissiyası (UNESCAP) Proqrama birgə dəstək verir.

WUF13 çərçivəsində keçirilən SPECA Forumunda (SPECA - BMT-nin Mərkəzi Asiya Ölkələrinin İqtisadiyyatları üçün Xüsusi Proqramı) çıxışı zamanı WUF13-ün milli koordinatoru, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri Anar Quliyev bildirib ki, Şərqlə Qərbi birləşdirən böyük nəqliyyat dəhlizləri məhz Azərbaycandan keçir: “Bu gün yaşayış və şəhər inkişafının gələcəyi ilə bağlı bu mühüm dialoqa ev sahibliyi etmək paytaxtımız üçün şərəfdir. Forum mənzil, mənzil inkişafı, təhlükəsiz və möhkəm şəhərlər və icmalar mövzusu ilə bağlı keçirilir ki, bu da bizə əlbəttə, mənzilin təkcə binalar və infrastrukturdan ibarət olmadığını xatırladır. SPECA İqlim Ağıllı Şəhərlər Forumu şəhərlərimizin qarşısında duran çağırışların daha güclü regional əməkdaşlıq, praktiki tərəfdaşlıq, yerli və milli hakimiyyət orqanları arasında davamlı dialoq tələb etdiyinə dair ümumi anlayışı əks etdirir. Bu gün eyni prinsip bizim şəhər gündəmimizə rəhbərlik edir. Anar Quliyev vurğulayıb ki, qlobal sürət, regional dinamika çərçivəsində SPECA İqlim Ağıllı Şəhərlər Forumu şəhərlərarası əməkdaşlıq platforması kimi 2024-cü ildə Bakıda keçirilən COP29-da yaradılıb. 1998-ci ildə qəbul edilmiş SPECA Daşkənd Bəyannaməsinə və 2023-cü il Bakı Bəyannaməsinə əsaslanan forum regional əməkdaşlığı gücləndirmək və davamlı şəhər inkişafının inkişafı üçün oxşar coğrafiya, tarix və mədəniyyət üzrə iştirakçı dövlətlərin ortaq öhdəliyini əks etdirir: “Forum 6 şəhər - Almatı, Arkada, Bişkek, Düşənbə, Gəncə və Səmərqənd tərəfindən təsis edilib və şəhərlər arasında birgə fəaliyyəti təşviq edir. Bu sessiya SPECA regionu üçün ilk xüsusi şəhərlərarası əməkdaşlıq platforması olan Şəhərlər Forumunun rəsmi açılışını qeyd etdiyi üçün xüsusilə vacibdir. SPECA şəhərləri arasında müzakirələrin davam etdirilməsi, təcrübə mübadiləsi, qarşılıqlı öyrənmə və əməkdaşlığın təşviqi üçün platformadır. Əminəm ki, bugünkü müzakirələr SPECA Şəhərlər Forumunun möhkəm əsaslar üzərində formalaşmasına töhfə verəcək və 13-cü Dünya Şəhərsalma Forumunun geniş məqsədlərinə əhəmiyyətli töhfə olacaq.”

İqtisadiyyat nazirinin müavini Səməd Bəşirli SPECA Şəhərlər Forumunun regional əməkdaşlıq üçün daimi platforma rolunu oynamasının əhəmiyyətini vurğulayıb. “13-cü Dünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi Azərbaycan üçün mühüm hadisədir. Qlobal şəhər icmasını ölkəmizdə qəbul etmək, şəhərlərin gələcəyi, davamlı inkişaf və regional əməkdaşlıq məsələlərinə dair müzakirələrə töhfə vermək bizim üçün böyük şərəfli hadisədir. Bütövlükdə SPECA regionu üçün bu toplantı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Bizim üçün və daha geniş SPECA regionu üçün Şəhərlər Forumunun da xüsusi mənası var. Bu gün biz sadəcə olaraq adi panel sessiya keçirmirik, biz bələdiyyələrimiz arasında daimi, möhkəm və transformativ əməkdaşlıq körpüsünü təsis edirik. Bu, 2024-cü ilin noyabrında COP29 zamanı yaradılmış strateji təşəbbüslərin məntiqi və yetkin davamı kimi xidmət edir. Məhz bu münasibətlə şəhərlərimiz ilk dəfə regionumuzu ağıllı, iqlimə davamlı və iqtisadi cəhətdən canlı şəhər gələcəyinə yönəltmək üçün öz möhkəm öhdəliklərini ifadə etdilər. Bakıda keçirilən COP29 konfransı zamanı rəsmi olaraq tarixi saziş - “SPECA İqlim Ağıllı Şəhərlər Forumunun yaradılmasına dair niyyət məktubu” imzalanıb”, - deyə nazir müavini qeyd edib.

S.Bəşirli bildirib ki, SPECA proqramı əsasən ticarət, nəqliyyat və bağlantılar kimi sahələrdə yüksək səviyyəli hökumətlərarası əməkdaşlığa fokuslanır: “Bu istiqamətlər öz əhəmiyyətini qoruyub saxlasa da, davamlı inkişaf məqsədlərinin praktiki icrasının birbaşa şəhərlərimizdə həyata keçirildiyini açıq şəkildə anlayırıq. Son onillik ərzində Mərkəzi və Qərbi Asiyada şəhər əhalisi təxminən 40 faiz artıb. Bu sürətli urbanizasiya sadəcə demoqrafik tendensiya deyil, ölkələrimizin iqtisadi, infrastruktur və sosial strukturunda dərin dəyişikliklərin göstəricisidir. Bu gün SPECA platformasının gücləndirilməsi artıq yalnız iqtisadi məqsədəuyğunluq məsələsi deyil, ortaq regionumuzun sabitliyi və təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından strateji zərurətə çevrilib.”
SPECA regionuna daxil olan Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələri sürətli urbanizasiya, mənzil təminatı sistemlərinə artan təzyiq, köhnəlmiş infrastruktur, iqlim riskləri, nəqliyyat sıxlığı, enerji səmərəsizliyi və havanın keyfiyyəti ilə bağlı problemlər kimi ümumi çağırışlarla üz-üzədir.
İstər paytaxt şəhərləri, istərsə də iqtisadi fəaliyyətin mühüm mərkəzləri hesab olunan digər şəhərlər üçün şəhər idarəçiliyinin modernləşdirilməsi ölkələrin dayanıqlı inkişafı baxımından əsas prioritetə çevrilib.

Bu səbəbdən şəhərlərin bu prosesdə fəal iştirakı olmadan SPECA regionunun gələcəyi və daha geniş regionda əməkdaşlığın perspektivləri barədə ciddi danışmaq mümkün deyil. BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyasında biz bunu çoxsəviyyəli idarəetmə adlandırırıq. Bu gün SPECA çərçivəsində çoxsəviyyəli idarəetməni praktikada tətbiq edirik. Çünki nəqliyyat və bağlantı dəhlizləri boyunca yerləşən əsas şəhər qovşaqları dayanıqlı olmadıqda, həmin dəhlizlərin özləri də dayanıqlı ola bilməz.

Ümid edirik ki, Şəhərlər Forumu vasitəsilə bağlantılar gündəliyi ilə şəhər inkişafı gündəliyini bir-biri ilə əlaqələndirə biləcəyik.
Biz həmçinin BMT-nin Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyası (UNESCAP), eləcə də artıq mühüm tərəfdaşımıza çevrilən BMT-Habitat ilə birlikdə Mərkəzi Asiyada təqdim olunmuş yeni layihə təklifi üzərində çox praktik istiqamətlərdə işləyirik. Bu layihə davamlı şəhərsalmanın təşviqi, praktik şəhər həllərinin hazırlanması, hədəflənmiş təlim proqramlarının təşkili və məlumat bazası üzrə fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi üçün ilkin və katalizator maliyyə mexanizmi olacaq. Layihə SPECA Şəhərlər Forumu çərçivəsində şəhərləri bir araya gətirərək bağlantılar gündəliyi ilə şəhər inkişafı gündəliyinin əlaqələndirilməsinə xidmət edəcək.

Daha sonra BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) Qlobal Həllər Bölməsinin direktoru Rafael Tuts, BMT-nin Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyasının (UNESCAP) Ətraf Mühit və İnkişaf Şöbəsinin Dayanıqlı Şəhər İnkişafı Bölməsinin rəhbəri Kurt Qarriqan, BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyasının (UNECE) icraçı katibinin müavini Dmitri Mariyasin, Almatı şəhəri (Qazaxıstan) merinin (akiminin) müavini, Nurlan Abdraxim bağlantıların qurulmasının şəhərlərin inkişafı ilə əlaqədar olduğunu bildiriblər. Vurğulanıb ki, Şəhərlər Forumu yerli səviyyədə davamlı inkişaf məqsədlərinin sürətləndirilməsində çox vacibdir. 

Orxan Vahidoğlu, “İki sahil”