Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən 13-cü Sessiyası Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun və şəhərsalma sahəsində qazandığı uğurların növbəti dəfə dünya ictimaiyyətinə təqdim olunması baxımından mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Forum çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışı yalnız ölkənin şəhərsalma siyasətinin mahiyyətini açıqlamaqla kifayətlənmədi, həm də Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışı urbanizasiya, müasir şəhər idarəçiliyi, milli memarlıq irsinin qorunması, ekoloji təhlükəsizlik və postmünaqişə dövründə həyata keçirilən yenidənqurma prosesləri ilə bağlı mühüm mesajlarla zəngin idi.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, Azərbaycan son illər ərzində sürətli iqtisadi inkişafla yanaşı, şəhərsalma və infrastruktur sahəsində də böyük nailiyyətlər əldə edib. Xüsusilə paytaxt Bakı beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi, müasir memarlıq üslubunun tarixi irslə harmonik şəkildə birləşdirildiyi nümunəvi şəhərlərdən birinə çevrilib. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, urbanizasiya prosesində əsas məqsəd yalnız yeni binaların tikilməsi deyil, həm də insanların rahat və təhlükəsiz yaşayışının təmin edilməsidir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət yetirdiyi məsələlərdən biri Azərbaycanın zəngin memarlıq ənənələri və qədim şəhərlərinin tarixi simasının qorunması oldu. Məsələn, Bakı şəhəri əsrlər boyu Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qovuşduğu məkan kimi inkişaf edib. İçərişəhərin qədim küçələri, Şirvanşahlar Sarayı, Qız qalası kimi tarixi abidələr Azərbaycanın memarlıq mədəniyyətinin zənginliyini əks etdirir. Eyni zamanda müasir Bakıda inşa edilən yeni memarlıq nümunələri şəhərin dinamik inkişafını nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycanın digər qədim şəhərləri – Şuşa, Gəncə, Şəki, Naxçıvan və Ordubad da özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu şəhərlərdə aparılan bərpa və abadlıq işləri milli irsin qorunmasına xidmət edir. Dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri qədim memarlıq nümunələrinin gələcək nəsillərə çatdırılmasıdır. Bu məqsədlə son illərdə tarixi abidələrin bərpası, şəhərlərin turizm potensialının artırılması və müasir kommunal sistemlərin qurulması istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilir.
Şəhərsalma siyasətində milli memarlıq üslubunun qorunması Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə də nüfuzunu artırır. Məhz buna görə Bakı artıq dünyanın ən gözəl və sürətlə inkişaf edən şəhərlərindən biri kimi tanınır. Forum iştirakçılarının diqqətinə çatdırıldı ki, şəhərlərin inkişafı zamanı yalnız iqtisadi amillər deyil, həm də mədəni və tarixi faktorlar nəzərə alınmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas mövzularından biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri oldu. Dövlət başçısı bildirdi ki, hazırda Böyük Qayıdış Proqramı həyata keçirilir, şəhər və kəndlərin Baş planları hazırlanır. Bu proqram Azərbaycan tarixində ən mühüm sosial və strateji layihələrdən biri hesab olunur.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr yalnız dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasını nəzərdə tutmur. Burada “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları tətbiq edilir, ekoloji təmiz enerji mənbələrindən istifadə olunur, müasir kommunikasiya və nəqliyyat şəbəkələri qurulur. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionları gələcəkdə dünyanın ən müasir yaşayış məkanlarından birinə çevriləcək.
Baş planların hazırlanması prosesində beynəlxalq təcrübəyə xüsusi önəm verilir. Şəhərlərin funksional inkişafı, yaşıl zonaların genişləndirilməsi, ətraf mühitin qorunması və sosial infrastrukturun yaradılması prioritet istiqamətlər sırasında yer alır. Bu yanaşma göstərir ki, Azərbaycan postmünaqişə dövründə yalnız yenidənqurma ilə kifayətlənmir, eyni zamanda uzunmüddətli və dayanıqlı inkişaf modeli formalaşdırır.
Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində artıq bir sıra yaşayış məntəqələrinə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı təmin olunub. Yeni məktəblər, xəstəxanalar, inzibati binalar və yaşayış kompleksləri tikilir. Bu proses insanların doğma torpaqlarına təhlükəsiz və layiqli şəkildə qayıtmasına imkan yaradır. Dövlət başçısının çıxışında vurğulandı ki, əsas məqsəd vətəndaşların rifahını təmin etmək və regionu iqtisadi baxımdan güclü məkana çevirməkdir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi təsadüfi deyil. Azərbaycan artıq regionun aparıcı inkişaf mərkəzlərindən birinə çevrilib və ölkənin əldə etdiyi uğurlar beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən də yüksək qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı göstərdi ki, Azərbaycan şəhərsalma və urbanizasiya sahəsində müasir yanaşmalar tətbiq edən, eyni zamanda milli-mədəni dəyərləri qoruyan dövlət modelini uğurla həyata keçirir.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında səsləndirdiyi tarixi irsin qorunması, müasir şəhərsalma prinsiplərinin tətbiqi, ekoloji təhlükəsizlik və Böyük Qayıdış Proqramının uğurla həyata keçirilməsi fikirləri Azərbaycanın gələcək inkişaf prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoydu.
Ramiz Hüseynov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri
