Çin 50 il əvvəlki ilə müqayisədə indi tam fərqli dövlətdir. Bir vaxtlar kasıb bir ölkə olan “Səma İmperiyası” iqtisadi sıçrayış etdi və tanınmaz dərəcədə dəyişdi. Dövlət sənayedə və elmdə lider olmağa can atır və günümüzdə Çin meqalayihələri müxtəlif reytinqlərdə ən yüksək pillələrdə qərarlaşıb.
“Üç dərə” SES
Su elektrik stansiyası öz adını yerləşdiyi yerdən almışdır. "Üç dərə" Hubei əyalətində Yantszı çayı üzərində yerləşən bölgədir. Belə bir tikinti ideyası hələ 1919-cu ildə səsləndirildi və ilkin işlərə 20-ci əsrin ortalarında başlanıldı.
1990-cı illərdə başlanılan layihə və 2012-ci ilə qədər əsas blokların tikintisi başa çatdırıldı. Orada bir beton plitənin kütləsi təxminən 65,5 milyon tondur.
Tikintinin dəyəri 30 milyard dolları ötüb. Bu məbləğin demək olar ki, yarısı 1,3 milyon yerli sakinlərin köçürülməsinə (tikinti ilə əlaqədar dünyada ən böyük köçürmə) və bu insanlara kompensasiyaların ödənilməsinə yönəldilib.
Çin iqtisadçılarının hesablamaları göstərdi ki, stansiya 1000 TVt/saat elektrik enerjisi istehsal etdikdə su elektrik stansiyası öz bəhrəsini verəcək. Stansiya 2009-cu ildə nominal gücünə çatdı və 4 ildən sonra gəlirli oldu. Güclü musson yağışları səbəbindən SES 2020-ci ildə elektrik enerjisi istehsalının maksimum səviyyəsinə (111,8 TVt/saat) çatıb.
Vençan kosmodromu
2016-cı il iyunun 24-də Çinin “Long March-7” raketi kosmosa uğurla göndərildi. Bu hadisə sizə olduqca adi gələ bilər, lakin buraxılış Cənubi Çin dənizindəki Hainan adasında yerləşən yeni Çin Vençan kosmodromundan baş tutdu.
Artıq 2020-ci ildə məhz bu kosmodromdan Çinin Aya missiyası başladıldı, bunun sayəsində reqolit nümunələri avtomatik olaraq Yerə çatdırıldı.
Kosmodromun tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb və əsas işlər 5 ildən sonra tamamlanıb. İlkin xərclər 12 milyard dollar təşkil edirdi, lakin infrastruktur yaxşılaşdıqca və turizm kompleksləri yaradıldıqca bu xərclər artdı.
Yeni əsr
Çenqdu şəhərində qlobal mərkəzin tikintisinə 2010-cu ildə başlanılıb və 3 il sonra tamamlanıb. Bina "Yeni Əsr" simvolik adını aldı, bu olduqca məntiqlidir, çünki o, dünyada ərazisinə görə (1,76 km) ən böyükdür.
Qlobal mərkəzin daxilində çoxlu ofislər, konfrans otaqları, 2 ticarət mərkəzi və beşulduzlu otellər var. Həm də teatrlar, universitet kompleksi və yarım hektarlıq çimərliyi olan su parkı. Plana görə mərkəzin dəyəri 7,5 milyard dollar olmalı idi, lakin tikinti zamanı məbləğin nə qədər artıq sərf olunduğu məlum deyil.
Qingdao körpüsü
Uzunluğu 42,5 km olan körfəz boyunca Qingdao və Huangdao Sənaye Bölgəsini birləşdirən körpü dünyanın ən böyük on körpü strukturundan biridir. Bununla belə, bu, su üzərinə atılan körpülərin ən uzunudur - qalanları quruda yerləşir.
Binanın tikintisinə 2007-ci ildə başlanılıb, açılışı isə 4 ildən sonra olub. Bununla belə, layihə tez-tez çinlilərin özləri tərəfindən tənqid olunur: oradan gündə təxminən 30 min avtomobil keçir. 7 milyard dollar dəyərində belə bir struktur yalnız reytinqlərə daxil olmaq üçün uyğundur.
Şanxay qülləsi
Daxili sahəsi 0,38 km 130 mərtəbəli bina 632 m hündürlüyə malikdir və Asiyanın ən hündür binasıdır və bu parametrdə dünyada 4-cü yerdədir. Tikinti 2015-ci ildə başa çatdırılıb.
Binanın içərisində əyləncə mərkəzləri, konfrans otaqları və s. Göydələnin xarakterik xüsusiyyəti "burulmuş" görünüşüdür. Layihənin dəyəri 4 milyard dollardan çoxdur.
Bu meqa strukturlar son iki onillikdə Çində yaradılmış möcüzələrin yalnız kiçik bir hissəsidir. Önümüzdəki illər bütün dünyanı heyrətdən donduracaq yeni ÇXR layihələri gözlənilir.
Nubar Süleymanova, “İki sahil”
