Bakı Metropolitenində uzun illərdir gözlənilən mühüm infrastruktur layihələrindən biri bu gündən etibarən icra mərhələsinə keçir. “Qırmızı” və “Yaşıl” xətlərin ayrılması ilə bağlı əsas işlərin başlanması yalnız metroda hərəkət sxeminin dəyişməsi deyil, paytaxtın ictimai nəqliyyat sisteminin gələcək imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətli addımdır. Layihənin əsas hissəsini “Nizami” və “Cəfər Cabbarlı” stansiyalarını birləşdirəcək iki yeni tunelin tikintisi təşkil edir.

Hazırda Bakı metrosunun əsas texniki məhdudiyyətlərindən biri “28 May” qovşağında iki xəttin eyni infrastrukturdan asılı olmasıdır. Bu vəziyyət qatarların hərəkətinin müstəqil idarə olunmasına imkan vermir. Bir istiqamətdə yaranan gecikmə digər xəttin hərəkətinə də təsir göstərə, pik saatlarda intervalların optimal səviyyəyə endirilməsi çətinləşə və nəticədə sərnişin sıxlığı arta bilər. Xətlərin ayrılması məhz bu asılılığı aradan qaldırmağa hesablanıb.

Layihə çərçivəsində “Nizami”–“28 May” istiqamətindəki mövcud tunelin istismardan çıxarılması nəzərdə tutulur. Onun əvəzinə “Nizami”–“Cəfər Cabbarlı” stansiyaları arasında uzunluğu təxminən 200 metr olan iki yeni tunel inşa ediləcək. İşlərin 10-11 ay ərzində başa çatdırılması planlaşdırılır. Lakin ərazinin hidrogeoloji xüsusiyyətləri tikintinin müddətinə təsir göstərə bilər. “28 May” ətrafında yeraltı suların və müxtəlif geoloji qatların mövcudluğu tunel tikintisini mürəkkəbləşdirən əsas amillərdəndir. Bu səbəbdən tikinti zamanı təhlükəsizlik, geoloji monitorinq və mühəndislik nəzarəti xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.

İki tunel, amma dəyişən bütün hərəkət sistemi

Əslində, layihənin əhəmiyyəti iki yeni tunelin uzunluğu ilə ölçülmür. Burada əsas məqsəd metro xətlərinin bir-birindən asılılığını aradan qaldırmaqdır. Hazırkı sistemdə iki xəttin eyni infrastrukturdan istifadə etməsi qatarların hərəkət qrafikini məhdudlaşdırır. Yeni tunellər istifadəyə verildikdən sonra “Yaşıl xətt” müstəqil fəaliyyət göstərəcək və hər iki xətt üzrə qatarların hərəkətini ayrıca idarə etmək mümkün olacaq.

Bu isə gələcəkdə qatarların hərəkət intervalının optimallaşdırılması, pik saatlarda əlavə qatarların xəttə buraxılması və bir istiqamətdə yaranan problemin digər xəttə təsirinin azaldılması üçün imkan yarada bilər. Yəni sərnişin üçün görünən dəyişiklik marşrutda olsa da, əsas yenilik metro sisteminin daxilində baş verəcək.

İşlərin ən mühüm tərəflərindən biri sərnişin daşınmasının paralel şəkildə təmin edilməsidir. Tikinti müddətində “Nizami” ilə “28 May” arasında qatarların hərəkəti dayandırılacaq və “Yaşıl xətt” üzrə qatarlar “Dərnəgül”–“Nizami” istiqamətində işləyəcək.

“Qırmızı xətt” üzrə “İçərişəhər”–“Həzi Aslanov” istiqamətində hərəkət isə əvvəlki kimi davam edəcək. “28 May” stansiyası da fəaliyyətini saxlayacaq və sərnişinlərin giriş-çıxışı təmin olunacaq. Bu, stansiyanın paytaxtın əsas nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi fəaliyyətini davam etdirməsi baxımından vacibdir.

6 ekspres, 20 avtobus: Sərnişin yükü necə bölünəcək?

Metro hərəkətinin məhdudlaşdırıldığı hissədə sərnişinlərin daşınması üçün 6 ekspres və 20 müntəzəm avtobus marşrutu müəyyənləşdirilib. Bu marşrutlar tikinti müddətində metro ilə daşınan sərnişinlərin bir hissəsinin alternativ nəqliyyat vasitələri ilə daşınmasını təmin etməlidir.

Lakin burada əsas məsələ yalnız avtobusların sayının müəyyənləşdirilməsi deyil. Metrodan avtobusa yönələcək əlavə sərnişin axınının hansı saatlarda daha çox olacağı, avtobusların hərəkət intervalının tələbatı qarşılayıb-qarşılamayacağı və şəhər yollarında əlavə sıxlığın yaranıb-yaranmayacağı da önəm daşıyır. Bakı Metropoliteninin qatarların hərəkəti ilə bağlı monitorinqləri bu baxımdan mühüm rol oynayacaq.

Xətlər ayrılır, keçidlər yenidən qurulur

Layihə başa çatdıqdan sonra “Yaşıl xətt” üzrə qatarların “Dərnəgül”–“Nizami”–“Cəfər Cabbarlı”–“Xətai” marşrutu ilə hərəkəti nəzərdə tutulur. “Qırmızı” və “Yaşıl” xətlər arasında keçid isə “28 May” və “Cəfər Cabbarlı” stansiyaları vasitəsilə həyata keçiriləcək.

Sərnişin axınının daha rahat idarə olunması üçün bu iki stansiya arasında əlavə piyada keçidinin yaradılması planlaşdırılır. Təxminən sentyabrın sonuna qədər istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulan əlavə piyada pilləkəni xüsusilə xətlərin ayrılmasından sonra formalaşacaq sərnişin axınının bölüşdürülməsinə kömək edəcək.

Bu keçid sadəcə rahatlıq məsələsi deyil. Xətlərin ayrılması ilə sərnişinlərin bir xəttdən digərinə keçidinin əhəmiyyəti artacaq. Buna görə də keçidlərdə sıxlığın yaranmaması, insanların hərəkət istiqamətlərinin düzgün bölüşdürülməsi yeni sistemin effektiv işləməsinin vacib şərtlərindən biri olacaq.

Xətlərin müstəqil fəaliyyətə keçməsi layihənin ən mühüm nəticəsi olacaq. Hazırkı sistemdə bir xəttdə baş verən gecikmə müəyyən hallarda digər xəttin hərəkət qrafikinə də təsir göstərə bilir. Xətlər ayrıldıqdan sonra isə hər bir istiqamətin hərəkətini ayrıca idarə etmək mümkün olacaq.

Bu, qatarların daha sabit intervallarla hərəkət etməsinə və sərnişin axınının daha effektiv bölüşdürülməsinə imkan yarada bilər. Gələcəkdə sərnişin tələbatının artdığı saatlarda qatarların sayının artırılması və intervalların qısaldılması üçün də daha geniş texniki imkan yaranacaq.

Metro yeni stansiyalara indidən hazırlaşır

Layihənin əhəmiyyəti yalnız mövcud sıxlığın azaldılması ilə məhdudlaşmır. Bakı metrosunun qarşısında əsas məsələlərdən biri gələcəkdə yeni stansiyaların istifadəyə verilməsi ilə artacaq sərnişin yükünü qarşılamaqdır. Mövcud xətlər bir-birindən asılı vəziyyətdə qaldığı halda, yeni stansiyaların sistemə inteqrasiyası daha çətin ola bilərdi. Xətlərin müstəqilləşdirilməsi isə gələcək genişlənmələr üçün daha çevik texniki baza yaradır.

Layihənin növbəti mərhələləri də qatarların dövriyyəsinin yaxşılaşdırılmasına hesablanıb. “İçərişəhər” stansiyasının arxasında dönmə kamerasının tikilməsi, həmçinin “Xətai” stansiyasından sonrakı istiqamətdə yeni stansiyalar yaxınlığında analoji infrastrukturun yaradılması qatarların daha çevik dövr etməsinə imkan verəcək. Bu qurğular gələcəkdə xətt üzrə qatarların sayının artırılması və hərəkət intervallarının azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, xətlərin ayrılması Bakı metrosunun yalnız bu günkü problemini həll etməyə deyil, gələcək sərnişin yükünə hazırlaşmasına da xidmət edir. Yeni stansiyalar istifadəyə verildikcə metroya əlavə sərnişin axını daxil olacaq. Müstəqil xətlər isə bu yükün daha rahat idarə olunmasına imkan verə bilər.

Tikinti müddətində əsas diqqət yalnız işlərin qrafik üzrə aparılmasına deyil, təhlükəsizliyin qorunmasına da yönələcək. Ərazinin mürəkkəb geoloji quruluşu, yeraltı sular və müxtəlif qatlar tunel tikintisini daha həssas prosesə çevirir. Buna görə tikinti zamanı geoloji vəziyyətin davamlı izlənməsi və mühəndislik nəzarətinin yüksək səviyyədə saxlanılması vacibdir.

Eyni zamanda sərnişin daşınmasının necə dəyişdiyi də mütəmadi qiymətləndirilməlidir. Əgər müəyyən saatlarda avtobus marşrutlarında həddindən artıq yüklənmə yaranarsa, yaxud sərnişinlər alternativ stansiyalarda gözləniləndən çox toplanarsa, hərəkətin daha çevik tənzimlənməsinə ehtiyac yarana bilər.

Müvəqqəti narahatlıq, uzunmüddətli dəyişiklik

Təbii ki, tikinti müddəti sərnişinlər üçün müəyyən çətinlik yaradacaq. “Nizami”–“28 May” istiqamətindən gündəlik istifadə edənlər marşrutlarını dəyişməli, avtobuslardan və ya alternativ metro imkanlarından yararlanmalı olacaqlar. Lakin bu, layihənin müvəqqəti mərhələsidir.

Uzunmüddətli nəticədə əsas gözlənti qatarların daha sabit hərəkəti, intervalların optimallaşdırılması, sərnişin sıxlığının azaldılması və metro şəbəkəsinin gələcək genişlənməsi üçün imkanların artırılmasıdır.

Bu baxımdan avqustun 15-dən başlayan işləri yalnız iki yeni tunelin tikintisi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Söhbət “28 May” qovşağında illərdir mövcud olan texniki məhdudiyyətin aradan qaldırılmasından və Bakı metrosunun yeni hərəkət modelinə keçidindən gedir. Bu gün sərnişin üçün əsas dəyişiklik marşrutda hiss olunacaq, gələcəkdə isə layihənin nəticəsi daha müstəqil xətlər, daha çevik qatar hərəkəti və artan sərnişin yükünü qarşılaya bilən metro sistemi şəklində özünü göstərə bilər.

Nigar Orucova, “İki sahil”