Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji təhlükəsizliyi artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də milli təhlükəsizlik, siyasi sabitlik və geosiyasi müstəqillik məsələsidir. Prezident İlham Əliyevin Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri zamanı verdiyi bəyanatda da bu məqam xüsusi olaraq vurğulandı. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, bu gün hər bir ölkə üçün enerji təhlükəsizliyi milli təhlükəsizliyin ən mühüm amillərindən biridir. Bu yanaşma Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin strateji mahiyyətini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Ölkəmizin enerji siyasəti təkcə təbii resursların ixracı üzərində qurulmayıb. Bu siyasətin əsasını uzunmüddətli planlaşdırma, infrastruktur quruculuğu, beynəlxalq tərəfdaşlarla etimadlı münasibətlər və enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi təşkil edir. Azərbaycan neft və qaz ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılması üçün böyük siyasi, diplomatik və maliyyə səyləri göstərmişdir. Bu baxımdan Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan–Avropa İttifaqı əməkdaşlığının ən parlaq nümunələrindən biri hesab olunur.
Cənub Qaz Dəhlizi 3500 kilometrlik vahid boru kəməri sistemi kimi Azərbaycan qazını Avropaya daşıyan əsas enerji arteriyasıdır. Bu layihə Avropanın enerji mənbələrini şaxələndirməsi baxımından mühüm rol oynayır. Azərbaycan qazının Avropa bazarına çıxarılması bir tərəfdən ölkəmizin iqtisadi imkanlarını artırır, digər tərəfdən isə Avropa ölkələrinin enerji təchizatında alternativ və etibarlı mənbənin formalaşmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd etdiyi kimi, enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq Haqqında Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan sonra Azərbaycan qazının Avropa İttifaqına ixracı təxminən 65 faiz artmışdır. Bu artım Azərbaycan–Aİ enerji tərəfdaşlığının kağız üzərində qalmadığını, real nəticələr verdiyini göstərir.
Hazırda Azərbaycanın qaz ixracının yarısı Avropa İttifaqına üzv dövlətlərə yönəlir. Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycan qazını alır və bu coğrafiyanın genişləndirilməsi üçün əlavə potensial mövcuddur. Bu fakt Azərbaycanı Avropanın enerji xəritəsində mühüm oyunçuya çevirir. Burada əsas məsələ yalnız qaz həcmlərinin artması deyil, həm də Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş imicinin möhkəmlənməsidir. Enerji bazarlarında siyasi risklərin, təchizat problemlərinin və geosiyasi gərginliklərin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın sabit və proqnozlaşdırıla bilən tərəfdaş kimi çıxış etməsi Avropa üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Lakin Azərbaycan–Avropa İttifaqı enerji əməkdaşlığı yalnız ənənəvi enerji resursları ilə məhdudlaşmır. Münasibətlərin yeni və çox perspektivli istiqaməti bərpaolunan enerji sahəsidir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan Günəş, külək və su elektrik enerjisi sahəsində böyük potensiala malikdir. Ölkəmizin coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizinin külək potensialı, işğaldan azad edilmiş ərazilərin yaşıl enerji imkanları və mövcud enerji infrastrukturu bu sahədə geniş perspektivlər açır.
Azərbaycanın xarici və yerli şirkətlərlə imzaladığı müqavilələr növbəti beş-altı il ərzində səkkiz giqavat Günəş və külək enerjisinin əldə olunmasına imkan verəcək. Bu, yalnız enerji istehsalı baxımından deyil, həm də Azərbaycanın iqtisadi modelinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm göstəricidir. Yaşıl enerji layihələri ölkəmizin ixrac potensialını artırmaqla yanaşı, Avropa İttifaqının iqlim və enerji strategiyası ilə də uyğunluq təşkil edir. Aİ yaşıl keçid, karbon emissiyalarının azaldılması və təmiz enerji mənbələrinin genişləndirilməsi istiqamətində ciddi siyasət yürüdür. Azərbaycan isə bu prosesdə etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edə bilər.
Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın strateji əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bu istiqamət Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərini gələcəyə daşıyır. Əgər indiyə qədər tərəfdaşlığın əsas dayağı təbii qaz idisə, bundan sonra yaşıl enerji, elektrik enerjisinin ixracı, yeni ötürmə xətləri və regional enerji bağlantıları gündəliyin mühüm hissəsinə çevrilir. Bu isə Azərbaycanın enerji siyasətində çevik və müasir yanaşmanın mövcud olduğunu göstərir. Ölkəmiz ənənəvi enerji resurslarından əldə etdiyi imkanları yeni enerji iqtisadiyyatına keçid üçün istifadə edir.
Enerji əməkdaşlığının digər mühüm tərəfi infrastruktur məsələsidir. Azərbaycan yalnız enerji hasil edən ölkə deyil, həm də enerji daşıma infrastrukturuna sərmayə yatıran və regional enerji xəritəsini formalaşdıran dövlətdir. Boru kəmərləri, elektrik ötürmə xətləri, limanlar, dəmir yolları və logistika infrastrukturu bir-biri ilə bağlı strateji sistem yaradır. Bu sistem həm Azərbaycanın iqtisadi gücünü artırır, həm də Avropa ilə əlaqələrini daha dayanıqlı edir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Avropa İttifaqı enerji tərəfdaşlığı çoxşaxəli və strateji xarakter daşıyır. Təbii qaz ixracı, Cənub Qaz Dəhlizi, bərpaolunan enerji layihələri, yeni ötürmə xətləri və yaşıl keçid gündəliyi bu əməkdaşlığın əsas istiqamətləridir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərdi ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyini yalnız bugünkü tələbat prizmasından deyil, gələcək nəsillərin maraqları baxımından da qiymətləndirir. Avropa İttifaqı üçün Azərbaycan etibarlı enerji tərəfdaşı, Azərbaycan üçün isə Avropa İttifaqı strateji bazar və texnoloji əməkdaşlıq məkanıdır. Bu qarşılıqlı maraqlar enerji sahəsində tərəfdaşlığın daha da güclənəcəyini deməyə əsas verir.
Abbas Pənahov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini
