21 noyabr 2026 11:19
84

Yeni Azərbaycan Partiyası: Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi

Azərbaycanın müasir siyasi tarixində Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) yaranması və inkişafı mühüm mərhələlərdən birini təşkil edir. 1992-ci il noyabrın 21-də ölkənin mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitində təsis edilən partiya, müstəqilliyin ilk illərində dövlətçilik maraqlarının qorunması, siyasi sabitliyin təmin edilməsi və milli birliyin möhkəmləndirilməsi zərurətindən meydana gəlmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının formalaşması yalnız yeni siyasi təşkilatın yaradılması deyil, eyni zamanda ölkənin gələcək inkişaf istiqamətinin müəyyənləşdirilməsi baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyan hadisə idi.

1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanda hökm sürən siyasi qeyri-sabitlik, dövlət idarəçiliyindəki problemlər, iqtisadi çətinliklər və ölkənin üzləşdiyi təhlükələr cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğururdu. Belə bir şəraitdə ölkənin gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşan ziyalılar və ictimai-siyasi xadimlər Azərbaycanın böhrandan çıxması, müstəqil dövlətçiliyin qorunması və inkişafın təmin edilməsi üçün yeni siyasi qüvvənin formalaşdırılmasını zəruri hesab edirdilər. Bu təşəbbüsün mərkəzində isə zəngin dövlətçilik təcrübəsinə, siyasi nüfuza və idarəçilik bacarığına malik Ümummilli Lider Heydər Əliyevin şəxsiyyəti dayanırdı.

Bu baxımdan, Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması dövrün siyasi reallıqlarından irəli gələn məsuliyyətli və strateji addım idi. Partiyanın yaranması cəmiyyətdə siyasi alternativə, güclü liderliyə və milli maraqlar ətrafında birləşməyə olan ehtiyacın ifadəsi idi.

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması prosesində mühüm rol oynayan hadisələrdən biri 1992-ci il oktyabrın 16-da Azərbaycanın 91 nəfər tanınmış ziyalısının Heydər Əliyevə ünvanladığı müraciət olmuşdur. Azərbaycan tarixində “91-lər”in müraciəti kimi tanınan bu sənəd cəmiyyətdə mövcud olan siyasi gözləntilərin və yeni siyasi təşkilatın yaradılmasına olan ictimai tələbatın ifadəsi idi.

Müraciətdə Heydər Əliyevdən yeni yaradılacaq partiyaya rəhbərlik etməsi xahiş olunurdu. Ulu Öndərin müraciətə cavabında Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasını obyektiv zərurət kimi səciyyələndirməsi bu təşəbbüsün siyasi və tarixi əhəmiyyətini bir daha təsdiqlədi. Beləliklə, “91-lər”in müraciəti ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcını qoyan mühüm ictimai-siyasi hadisəyə çevrildi.

1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda keçirilən Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixində əlamətdar hadisə oldu. Ölkənin müxtəlif regionlarını təmsil edən 550 nəfərlik təşəbbüs qrupunun iştirakı ilə keçirilən konfransda partiyanın yaradılması haqqında qərar qəbul edildi, Nizamnaməsi və Proqramı təsdiqləndi. Heydər Əliyev yekdilliklə partiyanın sədri seçildi, Siyasi Şura, İdarə Heyəti və sədr müavinləri müəyyənləşdirildi.

Bu qərarlar YAP-ın təşkilati və ideoloji əsaslarını formalaşdırmaqla yanaşı, onun gələcək siyasi fəaliyyətinin istiqamətlərini də müəyyən etdi. Partiyanın müxalifət siyasi qüvvəsi kimi yaranmasına baxmayaraq, dövlətçilik maraqlarını üstün tutan konstruktiv siyasi mövqeyi onun fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri idi.

Yeni Azərbaycan Partiyasının qısa müddətdə ölkənin aparıcı siyasi qüvvəsinə çevrilməsi, ilk növbədə, Heydər Əliyevin siyasi liderliyi, təşkilatçılıq qabiliyyəti və müəyyən etdiyi strateji inkişaf xətti ilə bağlıdır. Ulu Öndər partiyanı yalnız siyasi təşkilat kimi deyil, milli maraqları, dövlətçilik ideyalarını və cəmiyyətin inkişaf məqsədlərini özündə birləşdirən ictimai-siyasi platforma kimi formalaşdırdı.

Heydər Əliyevin “YAP dünənin, bu günün və gələcəyin partiyasıdır” fikri partiyanın ideoloji davamlılığını və zamanın çağırışlarına uyğun inkişaf etmək zərurətini ifadə edir. Bu yanaşma YAP-ın siyasi fəaliyyətində varislik, sabitlik və təkamül prinsiplərinin əsas yer tutmasını şərtləndirmişdir. Partiyanın fəaliyyətində əsas prioritetlərdən biri müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin qorunması və sosial-iqtisadi inkişafın təmin edilməsi olmuşdur. Zaman keçdikcə YAP-ın təşkilati strukturu genişlənmiş, ictimai-siyasi nüfuzu artmış və müxtəlif sosial təbəqələri əhatə edən ümumxalq siyasi təşkilatına çevrilmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının inkişaf tarixində mühüm mərhələlərdən biri 2005-ci il martın 26-da keçirilmiş III Qurultay olmuşdur. Həmin qurultayda İlham Əliyevin partiyanın sədri seçilməsi YAP-ın siyasi fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə partiyanın fəaliyyətində Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kursun davam etdirilməsi, müasir idarəçilik prinsiplərinin tətbiqi və yeni ictimai-siyasi çağırışlara uyğunlaşma əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxmışdır. Ulu Öndərin siyasi irsinin qorunması və inkişaf etdirilməsi bu mərhələnin ideoloji əsasını təşkil edir.

Prezident İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayındakı çıxışında vurğuladığı kimi, Ulu Öndərin siyasi xətti dəyişməz olaraq qalır. Bu yanaşma siyasi varisliyin yalnız tarixi irsin qorunması ilə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda həmin irsin müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutduğunu göstərir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının ölkənin siyasi həyatındakı mövqeyini müəyyən edən əsas amillərdən biri onun geniş üzvlük bazası və təşkilati potensialıdır. Prezident İlham Əliyev YAP-ın VIII qurultayındakı çıxışında partiyanın 769 811 üzvünün olduğunu qeyd edərək onun Azərbaycanın və bütövlükdə Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi olduğunu vurğulamışdır.

Partiyanın üzvlərini birləşdirən başlıca dəyərlər vətənə sədaqət, dövlətçilik maraqlarına bağlılıq, milli həmrəylik və ümummilli məqsədlərə xidmət prinsipidir. YAP-ın ideoloji platforması vətəndaşların irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən və sosial vəziyyətindən asılı olmayaraq ümumi siyasi məqsədlər ətrafında birləşdirilməsini nəzərdə tutur.

2021-ci il martın 5-də keçirilmiş YAP-ın VII Qurultayı partiyanın təşkilati strukturunda və fəaliyyət istiqamətlərində mühüm yeniliklərlə yadda qalmışdır. Qurultayda partiyanın yeni Nizamnaməsi qəbul edilmiş, 40 nəfərdən ibarət İdarə Heyəti, 13 nəfərlik Təftiş Komissiyası və 35 nəfərdən ibarət Veteranlar Şurası formalaşdırılmışdır.

Həmin qurultayda Mehriban Əliyevanın partiya sədrinin birinci müavini seçilməsi də mühüm siyasi və təşkilati hadisə kimi diqqət çəkmişdir. Bu təyinat partiyanın rəhbərliyində təmsilçilik və idarəçilik strukturunun yenilənməsi baxımından əhəmiyyət daşımışdır.

VII Qurultaydan sonrakı dövrdə partiyanın fəaliyyətində müasir idarəetmə yanaşmalarının, siyasi dialoqun, ictimai iştirakçılığın və institusional inkişafın təşviqi diqqət mərkəzində olmuşdur.

YAP-ın 2021-ci il dekabrın 29-da təsdiq edilmiş Proqramı partiyanın ideoloji və siyasi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm sənəddir. Beş fəsildən ibarət olan Proqramda partiyanın inkişaf yolu, siyasi dəyərləri, partiyadaxili münasibətlərin əsasları və gələcək strateji hədəfləri sistemli şəkildə əksini tapmışdır.

Sənəddə müəyyənləşdirilən on əsas siyasi dəyər – Heydər Əliyev yolu, müstəqillik, azərbaycançılıq, dövlətçilik, qanunun aliliyi, varislik və təkamül, konstruktiv əməkdaşlıq və dialoq, sosial ədalət və insan amili, multikultural cəmiyyət, demokratik ənənələrin inkişafı – partiyanın ideoloji fəaliyyətinin əsasını təşkil edir. Bu dəyərlər YAP-ın siyasi mövqeyinin yalnız mövcud ictimai-siyasi şəraitlə deyil, həm də uzunmüddətli dövlətçilik və inkişaf məqsədləri ilə müəyyənləşdiyini göstərir. Eyni zamanda, peşəkarlıq, işgüzar münasibətlər, şəxsi inkişaf, sağlam rəqabət, etik davranış, innovativlik və müasirlik kimi meyarların ön plana çəkilməsi partiyanın daxili təşkilati mədəniyyətinin təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Proqramda müəyyənləşdirilən 11 strateji hədəf isə partiyanın fəaliyyətinin daha geniş istiqamətlərini əhatə edir. Buraya Heydər Əliyev irsinin təbliği, güclü iqtisadiyyatın və davamlı inkişafın təmin edilməsi, insan kapitalının inkişafı, şəffaflığın artırılması, vətəndaş cəmiyyətinin gücləndirilməsi, Azərbaycan dilinin və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, milli maraqların xarici siyasətdə müdafiəsi, ordu quruculuğu və işğaldan azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdış kimi prioritetlər daxildir. Bu hədəflər partiyanın siyasi gündəliyinin dövlətin ümumi inkişaf strategiyası ilə əlaqəli şəkildə formalaşdırıldığını nümayiş etdirir.

Müasir Azərbaycanın siyasi sistemində diqqət çəkən istiqamətlərdən biri siyasi dialoqun inkişafı və iqtidar-müxalifət münasibətlərinin konstruktiv əsaslar üzərində qurulmasıdır. Yeni Azərbaycan Partiyası bu prosesdə siyasi əməkdaşlığın, qarşılıqlı etimadın və ümummilli maraqların prioritetliyinin təşviqinə xüsusi əhəmiyyət verir.

Prezident İlham Əliyevin “Ümummilli məsələlərdə heç bir fərqli fikir ola bilməz” fikri dövlətçilik maraqlarının siyasi baxışlardan üstün tutulmasının vacibliyini ifadə edir. Bu yanaşma milli təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyü, suverenlik və dövlətin gələcək inkişafı kimi məsələlərdə cəmiyyətin vahid mövqedən çıxış etməsinin əhəmiyyətini ön plana çəkir.

Siyasi dialoq mühitinin genişlənməsi ölkədə ictimai-siyasi münasibətlərin inkişafı, fərqli mövqelərin müzakirə edilməsi və ümumi məqsədlər ətrafında əməkdaşlıq imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının seçkilərdə əldə etdiyi nəticələr onun ölkənin siyasi sistemindəki mövqeyinin mühüm göstəricilərindən biridir. 2024-cü il fevralın 7-də keçirilmiş prezident seçkilərində YAP-ın namizədi İlham Əliyevin 92,12 faiz səs toplaması, həmin ilin sentyabrın 1-də keçirilmiş parlament seçkilərində partiyanın 68 mandat qazanması, eləcə də 2025-ci il yanvarın 29-da keçirilmiş bələdiyyə seçkilərində YAP-ın 5855 nümayəndəsinin bələdiyyə üzvü seçilməsi partiyanın seçki proseslərindəki təmsilçiliyini nümayiş etdirir.

Bu nəticələr partiyanın təşkilati imkanlarının və seçki proseslərindəki siyasi mövqeyinin göstəricisidir. Eyni zamanda, əldə olunan nəticələr YAP qarşısında ictimai etimadın qorunması, seçicilərin gözləntilərinin nəzərə alınması və dövlətin inkişaf prioritetlərinin həyata keçirilməsində məsuliyyətli iştirak kimi vəzifələr qoyur.

2026-cı il oktyabrın 2-də keçirilmiş Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunmasından sonrakı dövrdə ölkənin ictimai-siyasi həyatında baş verən mühüm hadisələrdən biridir.

Prezident İlham Əliyevin qurultaydakı çıxışında vurğuladığı kimi, bu qurultay Azərbaycanın yeni geosiyasi və ictimai-siyasi reallıqlar şəraitində fəaliyyət göstərdiyi dövrə təsadüf edir. Dövlət suverenliyinin tam bərpası, regionda yaranmış yeni siyasi konfiqurasiya və qarşıda duran inkişaf vəzifələri YAP-ın gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində mühüm amillərdir.

Qurultayda Prezident İlham Əliyevin proqram xarakterli çıxışı partiyanın qarşısında duran başlıca vəzifələrin və strateji hədəflərin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşımışdır. Bununla yanaşı, partiyanın Nizamnaməsinə dəyişikliklər təsdiq edilmiş, İdarə Heyətinin və Təftiş Komissiyasının say tərkibləri müəyyənləşdirilmiş, onların üzvləri seçilmişdir.

VIII Qurultay YAP-ın qarşısında yeni mərhələdə daha çevik təşkilati fəaliyyət, müasir siyasi proseslərə uyğunlaşma, milli maraqların müdafiəsi və Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasına töhfə vermək kimi vəzifələrin dayandığını göstərir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci ildə yaranmasından etibarən keçdiyi siyasi və təşkilati inkişaf yolu Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixinin mühüm tərkib hissəsidir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan və Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə fəaliyyətini davam etdirən partiya ölkənin ictimai-siyasi həyatında aparıcı mövqeyə malik siyasi təşkilatlardan birinə çevrilmişdir.

YAP-ın tarixi missiyası müstəqil dövlətçiliyin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və cəmiyyətin inkişaf məqsədləri ətrafında təşkilatlanması ideyaları ilə bağlıdır. Bu gün partiyanın qarşısında duran əsas vəzifə formalaşmış siyasi və təşkilati potensialı müasir dövrün tələblərinə uyğun inkişaf etdirmək, yeni geosiyasi reallıqları nəzərə almaq və Azərbaycanın strateji inkişaf hədəflərinin həyata keçirilməsinə töhfə verməkdir.

Beləliklə, Yeni Azərbaycan Partiyasının dünənini müəyyən edən tarixi zərurət, bu gününü səciyyələndirən siyasi və təşkilati fəaliyyət, gələcəyini isə dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi və yeni çağırışlara uyğunlaşma təşkil edir. Heydər Əliyevin “dünənin, bu günün və gələcəyin partiyası” kimi xarakterizə etdiyi Yeni Azərbaycan Partiyasının konsepsiyası da məhz bu tarixi davamlılıq və siyasi varislik ideyasını özündə birləşdirir.

Ziyafət ƏSGƏROV,
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədr müavini