Azərbaycanın müasir tarixinə qızıl hərflərlə yazılan Zəfər salnaməsi xalqımızın milli iradəsinin, birliyinin və Vətən sevgisinin parlaq ifadəsidir. Bu salnamənin ən şərəfli səhifələri 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi qələbələrlə bağlıdır. Hər bir azadlıq günü xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq qəhrəmanlıq nümunəsi olmaqla yanaşı, dövlətimizin qüdrətini və ərazi bütövlüyümüzün bərpasına yönəlmiş qətiyyətini nümayiş etdirir. Belə əlamətdar tarixlərdən biri də 25 oktyabr – Qubadlı şəhərinin işğaldan azad edildiyi gündür.
Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə şəhər günlərinin təsis olunması həmin tarixi hadisələrin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Bu qərara əsasən, hər il oktyabrın 25-i Qubadlı Şəhəri Günü kimi qeyd edilir. Bu əlamətdar tarix təkcə hərbi qələbənin ildönümü deyil, həm də doğma torpaqlarına qovuşmaq arzusu ilə yaşayan insanların ümidlərinin, milli həmrəyliyin və tarixi ədalətin təntənəsinin rəmzidir.
Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşən Qubadlı rayonu əlverişli coğrafi mövqeyi, zəngin təbii sərvətləri və təsərrüfat ənənələri ilə seçilir. Təxminən 802 kvadratkilometr ərazini əhatə edən rayon Cəbrayıl, Laçın, Zəngilan və Xocavənd rayonları ilə həmsərhəddir. Ərazinin əsasən dağlıq relyefə malik olması, təbii landşaftların müxtəlifliyi və torpaqların münbitliyi burada kənd təsərrüfatının inkişafı üçün əlverişli imkanlar yaradır.
Qubadlının iqtisadi həyatında tarixən əkinçilik və heyvandarlıq mühüm yer tutub. Rayonun torpaq ehtiyatları taxılçılıq, üzümçülük, tütünçülük və digər kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafına şərait yaradıb. “Gəyən”, “Məzrə” və “Yazı” düzləri əkinçilik baxımından əlverişli ərazilər sırasında olub. Yerli əhalinin zəhməti ilə yetişdirilən kənd təsərrüfatı məhsulları bölgənin iqtisadi həyatına töhfə verib, heyvandarlıq isə əhalinin əsas məşğuliyyət istiqamətlərindən biri kimi formalaşıb.
Rayonun təbii sərvətləri sırasında qum-çınqıl, mərmərləşmiş əhəngdaşı və digər faydalı qazıntılar da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bütün bu imkanlar Qubadlının gələcəkdə kənd təsərrüfatı, emal sənayesi və digər iqtisadi sahələr üzrə inkişaf potensialının geniş olduğunu göstərir.
Qubadlı XX əsrin sonlarında Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi hərbi təcavüzün ağır nəticələri ilə üzləşən rayonlarımızdan biridir. 1988-ci ildən etibarən bölgəyə qarşı təzyiqlər və silahlı hücumlar gücləndi, 1993-cü il avqustun 31-də isə rayon Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olundu. Bu hadisə Qubadlı sakinlərinin həyatında dərin iz buraxdı, minlərlə insan doğma evini, ata-baba yurdunu tərk edərək ölkəmizin müxtəlif bölgələrində məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu.
İşğal nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələrinə, sosial obyektlərinə, tarixi-mədəni irsinə və iqtisadi infrastrukturuna ciddi ziyan dəydi. Yaşayış evlərinin, məktəblərin, mədəniyyət müəssisələrinin, dini abidələrin və körpülərin dağıdılması bölgənin əvvəlki həyat tərzini dəyişdirdi. Uzun illər ərzində doğma torpaqlarından uzaqda yaşayan qubadlılıların qəlbində öz yurdlarına qayıtmaq, dağıdılmış evlərini yenidən qurmaq və doğma torpaqlarında həyatlarını davam etdirmək arzu dəyişməz qaldı.
İşğal dövründə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərində qanunsuz məskunlaşma siyasətinin həyata keçirilməsi də ciddi hüquqi və humanitar problemlər yaratdı. Bu cür fəaliyyətlər beynəlxalq humanitar hüququn işğal olunmuş ərazilərlə bağlı müddəaları baxımından qiymətləndirilməlidir. İşğalın ağır nəticələri yalnız dağıdılmış tikililərlə məhdudlaşmırdı, bununla belə insanların doğma torpaqları ilə əlaqəsinin kəsilməsi, tarixi irsin zərər görməsi və bölgənin sosial-iqtisadi inkişafının dayanması da həmin dövrün acı reallıqları idi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu yüksək döyüş hazırlığı, peşəkarlıq və misilsiz qəhrəmanlıq nümayiş etdirərək işğal altında olan ərazilərimizi bir-birinin ardınca azad etdi. Qubadlı istiqamətində aparılan hərbi əməliyyatlar da ümumi Zəfərin əldə olunmasında mühüm rol oynadı.
Qubadlı şəhərinin strateji mövqeyi onun azad edilməsini hərbi baxımdan xüsusi əhəmiyyətli edirdi. Ərazinin mürəkkəb relyefi, yüksəkliklərdə qurulmuş müdafiə mövqeləri və düşmənin müqaviməti əməliyyatların uğurla həyata keçirilməsi üçün Azərbaycan hərbçilərindən yüksək taktiki hazırlıq və böyük iradə tələb edirdi. Ordumuzun hərbi qulluqçuları çətin döyüş şəraitində qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirərək düşmənin müdafiə imkanlarını zəiflətdilər.
Nəticədə 2020-ci il oktyabrın 25-də Qubadlı şəhəri işğaldan azad edildi. Bu hadisə Vətən müharibəsinin mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi tarixə düşdü. Qubadlının azadlığı Azərbaycanın hərbi-siyasi üstünlüyünü daha da möhkəmləndirdi, düşmənin müdafiə sisteminə ciddi zərbə vurdu və Böyük Zəfərə aparan yolu yaxınlaşdırdı.
Bu qələbənin arxasında Azərbaycan əsgərinin cəsarəti, zabitlərimizin peşəkarlığı, xalqımızın birliyi və dövlətimizin qətiyyətli siyasəti dayanırdı. Qubadlı uğrunda döyüşlər Vətən torpağının azadlığı naminə göstərilən fədakarlığın, hərbi şərəfin və milli iradənin parlaq nümunəsinə çevrildi.
Qubadlının azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirak edən hərbi qulluqçularımızın xidmətləri dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. 2020-ci il noyabrın 26-da “Qubadlının azad olunmasına görə” medalı təsis edildi. Bu təltif şəhərin azadlığı uğrunda döyüşmüş, şəxsi igidlik və şücaət göstərmiş hərbçilərimizin fədakarlığının rəmzidir.
Hər bir medalın arxasında Vətənə sədaqət, ağır döyüş sınaqları və xalqın azadlıq iradəsi dayanır. Bu gün Qubadlı səmasında dalğalanan üçrəngli bayraq şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsini, qazilərimizin qəhrəmanlığını və Azərbaycan Ordusunun qüdrətini təcəssüm etdirir. Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızın xatirəsini ehtiramla yad etmək, onların göstərdiyi fədakarlığı gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin mənəvi borcudur.
Qubadlının azad olunması ilə rayonun tarixində yeni mərhələ başlandı. Uzun illər işğal altında qalmış ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərinin həyata keçirilməsi, müasir infrastrukturun yaradılması, iqtisadi potensialın bərpası və sakinlərin doğma torpaqlarına qayıdışı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərinə çevrildi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən quruculuq tədbirləri Qubadlının da gələcək inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır.
Şəhərin gələcəyinin planlı şəkildə qurulması məqsədilə hazırlanmış baş plan çərçivəsində yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və zəruri infrastrukturun yaradılması nəzərdə tutulur. Elektrik enerjisi, su təchizatı, yol şəbəkəsi və digər kommunal xidmətlərin inkişafı insanların təhlükəsiz, rahat və müasir şəraitdə yaşamasına xidmət edir. Bərpa prosesində məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri yenidən inşa etmək deyil, həm də iqtisadi fəallığı artırmaq, yeni iş yerləri yaratmaq və davamlı yaşayış mühiti formalaşdırmaqdır.
Rayonda təhsil və səhiyyə infrastrukturunun qurulması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni məktəb binalarının, tibb müəssisələrinin və inzibati obyektlərin inşası gələcəkdə Qubadlıda sosial həyatın tam bərpası üçün mühüm zəmin yaradır. Dövlət sərhədinin təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində görülən tədbirlər isə rayonun strateji mövqeyini nəzərə alaraq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi də bölgənin inkişafının əsas şərtlərindəndir. Qubadlı–Eyvazlı və Xudafərin–Qubadlı–Laçın istiqamətlərində nəzərdə tutulan yol layihələri rayonun digər ərazilərlə əlaqələrinin gücləndirilməsinə, iqtisadi və logistika imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Bu layihələrin həyata keçirilməsi Qubadlının Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ümumi inkişaf prosesinə daha sıx inteqrasiyasına şərait yaradacaq.
2026-cı il Qubadlıda bərpa və quruculuq prosesinin davam etdirilməsi baxımından əlamətdar mərhələlərdən biridir. Bu ilin iyunun 16-da Qubadlı şəhərində ilk yaşayış məhəlləsinin tikintisinə başlanılıb. Layihəyə əsasən, ümumi sahəsi 3,34 hektar olan ərazidə 21 çoxmənzilli yaşayış binasının inşası nəzərdə tutulub. Kompleksdə 176 mənzil yaradılacaq, binaların 14-ü üçmərtəbəli, 7-si isə dördmərtəbəli olacaq. Mənzillərin əsasən iki və üçotaqlı layihələndirilməsi, ərazidə yaşıllıq sahələrinin, uşaq oyun meydançalarının və avtomobil dayanacaqlarının yaradılması planlaşdırılır.
Bu layihə Qubadlının yenidən yaşayış məkanına çevrilməsi istiqamətində atılan mühüm addımlardandır. Çünki doğma yurda qayıdış yalnız evlərin tikilməsi ilə məhdudlaşmır. İnsanların burada rahat yaşaması, ailələrini qurması, uşaqlarını böyütməsi, təhsil alması və əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması üçün bütöv sosial mühitin yaradılması vacibdir. Yeni yaşayış məhəlləsi də məhz bu məqsədə xidmət edir.
Rayonun kəndlərinin bərpası da paralel şəkildə davam etdirilir. Mahruzlu kəndində ilkin mərhələdə 190 fərdi evin tikilməsi və 836 nəfərin məskunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Zilanlı kəndində isə ilk mərhələdə 159 evin inşası və 772 nəfərin yaşayışının təmin edilməsi planlaşdırılıb. Gələcək mərhələlərdə bu yaşayış məntəqələrinin daha da genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu rəqəmlər sadəcə tikinti planlarını ifadə etmir. Onların arxasında illərlə doğma yurd həsrəti çəkmiş ailələrin evlərinə qayıtmaq arzusu, uşaqların öz doğma torpaqlarında böyüməsi və ənənələrin yenidən yaşadılması dayanır. Hər yeni ev, hər salınan küçə və hər qurulan sosial obyekt Qubadlının gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
2026-cı ildə davam edən quruculuq işləri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yalnız fiziki infrastrukturu bərpa etmədiyini, eyni zamanda həyatın bütün sahələrini yenidən canlandırmağa çalışdığını göstərir. Qubadlının dirçəlişi Böyük Qayıdış strategiyasının mühüm tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, Zəfərin davamlı inkişaf və quruculuqla möhkəmləndirilməsinin də ifadəsidir.
Bu gün Qubadlıda görülən işlər keçmişlə gələcək arasında möhkəm körpü yaradır. Bir zamanlar işğalın ağır nəticələri ilə üzləşmiş şəhər və kəndlərdə yeni yaşayış məkanlarının salınması, yolların çəkilməsi, sosial obyektlərin inşası və iqtisadi imkanların genişləndirilməsi bölgənin dirçəlişinə xidmət edir. Doğma torpaqlarına qayıtmağa hazırlaşan sakinlər üçün bu layihələr illərlə qorunub saxlanılan ümidlərin gerçəkləşməsinə doğru atılan mühüm addımlardır.
Qubadlı yalnız coğrafi məkan deyil. O, xalqımızın yaddaşında yurd sevgisinin, dözümün, mübarizənin və doğma torpağa bağlılığın rəmzidir. Onun azadlığı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda qazanılmış tarixi nailiyyətlərdən biri, bu gün aparılan quruculuq işləri isə həmin nailiyyətin gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanılmasının mühüm təminatıdır.
25 Oktyabr – Qubadlı şəhəri günü hər il bizə bir həqiqəti xatırladır: xalqın birliyi, dövlətin qətiyyəti və ordunun qəhrəmanlığı qarşıya qoyulan ən böyük məqsədlərə çatmağa imkan verir. Şəhidlərimizin qanı bahasına azad edilən bu torpaqlarda həyatın yenidən canlanması, ailələrin doğma ocaqlarına qayıtması və yeni nəsillərin burada gələcək qurması Zəfərimizin ən dəyərli nəticələrindəndir.
Qubadlının azadlığı milli qürurumuzun təcəssümü, dirçəlişi isə dövlətimizin gücünün, xalqımızın iradəsinin və gələcəyə inamının ifadəsidir. Əminik ki, doğma sakinlərinin qayıdışı ilə Qubadlı yenidən abad, firavan və inkişaf edən diyara çevriləcək, Azərbaycanın Zəfər tarixində tutduğu şərəfli mövqeyi gələcək nəsillər üçün də qoruyub saxlayacaq.
Ziyafət ƏSGƏROV,
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədr müavini
