Oktyabrın 12-də Bakıda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin mətbuata bəyanatlarla çıxış etməsi iki ölkə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycanla Kamboca arasında coğrafi məsafə kifayət qədər böyük olsa da, dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, müasir dünyada məsafə əməkdaşlıq üçün ciddi maneə deyil. Əsas məsələ ölkələrin bir-birini daha yaxından tanıması, qarşılıqlı məlumatlılığın və praktiki əlaqələrin genişləndirilməsidir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin ardıcıl xarakter daşıdığını qeyd etdi. Dövlət başçısı 2014-cü ildə Kambocanın o vaxtkı Baş naziri Hun Senlə Bakıda keçirdiyi görüşü xatırladaraq hazırkı səfəri həmin siyasi xəttin məntiqi davamı kimi qiymətləndirdi. Hun Manet də öz növbəsində əvvəlki yüksək səviyyəli təmasların iki ölkə arasında əməkdaşlığın möhkəm əsaslarını yaratdığını bildirdi. 1994-cü ildə qurulmuş diplomatik münasibətlərin ötən illər ərzində siyasi məsləhətləşmələr və qarşılıqlı dəstək vasitəsilə inkişaf etməsi bu əlaqələrin təsadüfi deyil, davamlı siyasi iradəyə əsaslandığını göstərir.

Səfər çərçivəsində humanitar əməkdaşlığa, xüsusilə təhsil əlaqələrinin bərpasına xüsusi diqqət yetirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev sovet dövründə yüzlərlə Kamboca vətəndaşının Azərbaycanda ali təhsil aldığını xatırladaraq bu ənənənin yenidən canlandırılmasının vacibliyini vurğuladı. Təhsil sahəsində əməkdaşlıq xalqlar arasında uzunmüddətli etimad yaradan ən təsirli vasitələrdən biridir. ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında imzalanmış Anlaşma Memorandumu da bu istiqamətdə mühüm addım hesab oluna bilər.

Danışıqlarda sülh, təhlükəsizlik, suverenlik və ərazi bütövlüyü məsələlərinin ön plana çıxması Azərbaycan və Kambocanın beynəlxalq münasibətlərə baxışlarında mühüm yaxınlığın mövcudluğunu göstərdi. Prezident İlham Əliyev sülhün və təhlükəsizliyin beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanmasının vacibliyini xüsusi qeyd etdi. Azərbaycan uzun illər davam edən işğaldan sonra öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etmiş, azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işlərinə başlamışdır. Kambocanın da tarixən mürəkkəb münaqişə və mina problemi ilə üzləşməsi iki ölkə arasında bu sahədə təcrübə mübadiləsini xüsusilə əhəmiyyətli edir.

Humanitar minatəmizləmə sahəsində əməkdaşlıq iki dövlət üçün aktual istiqamətlərdəndir. Prezident İlham Əliyev hər iki ölkənin mina problemindən əziyyət çəkdiyini bildirərək təcrübə və praktiki biliklərin bölüşdürülməsinin əhəmiyyətini vurğuladı. Azərbaycan ərazilərinin minalardan təmizlənməsi yalnız texniki və təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də insanların öz doğma torpaqlarına təhlükəsiz qayıdışının əsas şərtlərindən biridir. Bu mənada Kamboca ilə əməkdaşlıq qarşılıqlı fayda verə bilər.

İqtisadi əlaqələrin mövcud səviyyəsinin imkanlara uyğun olmadığı da açıq şəkildə ifadə edildi. Ticarət dövriyyəsinin aşağı olması tərəflərin gələcək fəaliyyət üçün daha konkret mexanizmlər müəyyənləşdirməsini zəruri edir. Bu məqsədlə ticarət və investisiya əməkdaşlığının inkişafı üçün birgə işçi qrupunun yaradılması, sənaye, turizm, nəqliyyat və rəqəmsal transformasiya sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Hava əlaqələrinin yaradılması ilə bağlı müzakirələr isə insanlar, biznes dairələri və turistlər arasında birbaşa təmasların artmasına imkan verə bilər.

Bakıda keçirilən Azərbaycan–Kamboca biznes forumu da siyasi razılaşmaların iqtisadi məzmunla tamamlanmasına xidmət edir. Azərbaycan və Kamboca sahibkarlıq qurumları arasında birbaşa əlaqələrin yaradılması, Ticarət və Sənaye Palatası ilə Kamboca Ticarət Palatası arasında memorandumun imzalanması gələcək biznes əməkdaşlığı üçün yeni imkanlar açır.

Səfər zamanı üç mühüm sənədin mübadiləsi münasibətlərin hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bunlar ADA Universiteti ilə Kambocanın müvafiq diplomatik təhsil institutu arasında əməkdaşlıq memorandumu, ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında saziş və ticarət-iqtisadi əməkdaşlığa dair Çərçivə Sazişidir. Bu sənədlər həm biznes mühitində hüquqi təminat yaradır, həm də siyasi dostluğun konkret iqtisadi və humanitar layihələrə çevrilməsinə zəmin formalaşdırır.

Azərbaycan və Kambocanın BMT, Qoşulmama Hərəkatı və AQEM kimi beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığı da münasibətlərin mühüm istiqamətlərindəndir. Kambocanın dəstəyi ilə Azərbaycan parlamentinin ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusu əldə etməsi ölkəmizin Cənub-Şərqi Asiya ilə əlaqələrinin genişləndirilməsində əhəmiyyətli addımdır. Bu fakt eyni zamanda Azərbaycanın Asiya regionuna artan strateji marağının göstəricisidir.

Kambocanın Azərbaycanın “ASAN xidmət” modelinə maraq göstərməsi, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının müzakirə edilməsi də qarşılıqlı etimadın genişləndiyini nümayiş etdirir. Hun Manetin Azərbaycan Prezidentinə Kamboca Kralı Norodom Sihamoninin səfər dəvətini çatdırması isə yüksək səviyyəli siyasi dialoqun qarşılıqlı xarakter aldığını göstərir.

Bütövlükdə, Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin əsas gücü yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Bu münasibətlərin təməlində suverenliyə hörmət, beynəlxalq hüquqa bağlılıq, sülhə və təhlükəsizliyə ortaq yanaşma dayanır. Tarixi təhsil əlaqələrinin bərpası, biznes və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, mina təhlükəsinə qarşı birgə fəaliyyət və beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək münasibətlərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edir.

Oktyabrın 12-də Bakıda əldə olunan razılaşmalar göstərir ki, Azərbaycan və Kamboca coğrafi məsafəni qarşılıqlı etimad, siyasi iradə və konkret əməkdaşlıq layihələri ilə aradan qaldırmaq niyyətindədirlər. Beləliklə, Bakı ilə Pnompen arasında qurulan körpü təkcə diplomatik münasibətlərin deyil, uzunmüddətli dostluq və tərəfdaşlığın etibarlı təməlinə çevrilir.

Ramiz Hüseynov,

YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri