Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında keçirilmiş görüş zamanı səsləndirilən fikirlər Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinin yalnız cari vəziyyətini deyil, həm də onun dərin siyasi məntiqini və gələcək inkişaf trayektoriyasını aydın şəkildə ortaya qoyur. Dövlət başçısının əməkdaşlığın “çox güclü siyasi təmələ” malik olması ilə bağlı vurğusu bu münasibətlərin epizodik deyil, sistemli və strateji xarakter daşıdığını təsdiqləyir.
Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin möhkəm siyasi bazası təsadüfi şəkildə formalaşmamışdır. Bu əlaqələrin hüquqi-institusional çərçivəsi 2008-ci ildə Kiyev şəhərində və 2011-ci ildə Bakı şəhərində imzalanmış strateji tərəfdaşlığa dair sənədlərlə müəyyən olunmuşdur. Həmin sənədlər klassik diplomatik razılaşmalardan fərqli olaraq, tərəflər arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq modelini təsbit edən fundamental siyasi aktlar kimi çıxış edir. Onlarda ərazi bütövlüyü, suverenlik və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinin açıq şəkildə qeyd olunması yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, bütövlükdə beynəlxalq hüquq sisteminə sadiqliyin göstəricisidir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində bu prinsiplərə bağlılıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə geosiyasi gərginliklərin artdığı bir dövrdə dövlətlərin qarşılıqlı şəkildə bir-birinin suverenliyini dəstəkləməsi onların tərəfdaşlıq səviyyəsinin dərinliyini müəyyən edən əsas indikatorlardan biri hesab olunur. Azərbaycan və Ukrayna bu baxımdan oxşar siyasi mövqelər nümayiş etdirərək beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini ardıcıl şəkildə müdafiə edir. Bu yanaşma yalnız diplomatik jest deyil, eyni zamanda strateji həmrəyliyin real ifadəsidir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri də institusional əməkdaşlıq mexanizmlərinin davamlı fəaliyyəti ilə bağlıdır. Xarici İşlər nazirlikləri arasında keçirilən müntəzəm məsləhətləşmələr və Hökumətlərarası Komissiyanın iclasları tərəflər arasında koordinasiyanın yüksək səviyyədə saxlanılmasına xidmət edir. Bu mexanizmlər vasitəsilə əməkdaşlığın müxtəlif sahələri üzrə əldə olunan nəticələr qiymətləndirilir, mövcud problemlər müzakirə olunur və yeni prioritet istiqamətlər müəyyənləşdirilir. Bu isə münasibətlərin spontan deyil, planlı və idarə olunan inkişafını təmin edir.
Son illərdə həyata keçirilən tədbirlər bu əməkdaşlığın ardıcıl və sistemli şəkildə genişləndiyini göstərir. Xüsusilə Bakıda keçirilmiş məsləhətləşmələr və komissiya iclasları tərəflər arasında yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davamlı xarakter aldığını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu proseslərin növbəti mərhələdə Ukraynada davam etdirilməsi ilə bağlı aparılan müzakirələr münasibətlərin qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdiyini və tərəflərin bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipinə sadiq qaldığını təsdiqləyir.
Azərbaycan–Ukrayna əməkdaşlığının diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri onun çoxşaxəli xarakter daşımasıdır. Siyasi sahə bu münasibətlərin əsasını təşkil etsə də, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar istiqamətlərdə də əhəmiyyətli irəliləyişlər müşahidə olunur. Enerji təhlükəsizliyi məsələsində Azərbaycanın oynadığı rol Ukrayna üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər regionunun enerji resurslarının şaxələndirilmiş marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarılması təşəbbüsləri Ukraynanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm imkanlar yaradır.Bununla yanaşı, nəqliyyat-logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi önəm daşıyır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu Şərq və Qərb arasında mühüm tranzit mərkəzinə çevirir. Bu kontekstdə Ukrayna ilə əməkdaşlıq regionlararası ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsinə və yeni iqtisadi marşrutların formalaşmasına şərait yaradır. Belə layihələr yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə töhfə verir.
Humanitar sahədə əməkdaşlıq isə münasibətlərin sosial-mədəni əsaslarını gücləndirir. Təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın və etimadın artmasına xidmət edir. Bu amil isə uzunmüddətli perspektivdə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın davamlılığını təmin edən mühüm faktor kimi çıxış edir.
Geosiyasi baxımdan Azərbaycan və Ukraynanın əməkdaşlığı daha geniş kontekstdə də qiymətləndirilməlidir. Hər iki ölkə regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərində mühüm rol oynayır. Onların qarşılıqlı fəaliyyəti regionda güc balansının qorunmasına və beynəlxalq hüquqa əsaslanan nizamın möhkəmlənməsinə töhfə verir. Bu baxımdan, ikitərəfli əməkdaşlıq yalnız milli maraqlarla məhdudlaşmır, daha geniş regional və qlobal əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün Azərbaycan və Ukrayna bir çox istiqamətlər üzrə uğurla əməkdaşlıq edir və bu əməkdaşlıq konkret nəticələrlə müşayiət olunur. Bu fakt onu göstərir ki, tərəflər arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq modeli artıq praktik nəticələr verən effektiv əməkdaşlıq mexanizminə çevrilmişdir.
Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri güclü siyasi təməl üzərində qurulmuş, hüquqi sənədlərlə möhkəmləndirilmiş və institusional mexanizmlərlə dəstəklənən çoxşaxəli tərəfdaşlıq nümunəsidir. Dövlət başçıları arasında mövcud olan qarşılıqlı etimad və müntəzəm dialoq bu münasibətlərin gələcəkdə daha da dərinləşəcəyini deməyə əsas verir. Aprelin 25-də baş tutmuş görüş və səsləndirilən bəyanatlar isə bu strateji xəttin davamlılığını və inkişaf potensialını bir daha təsdiqləyir.
Ramil Mirzəyev,
YAP Xətai rayon təşkilatının sədri
