Gender bərabərliyi siyasəti müasir dövlət idarəçiliyinin və demokratik cəmiyyət quruculuğunun əsas istiqamətlərindən biridir. Bu siyasət kişi və qadınların hüquq və imkan baxımından bərabərliyini təmin etməyə, ayrı-seçkiliyin qarşısını almağa və sosial ədaləti möhkəmləndirməyə yönəlmişdir. Gender bərabərliyi yalnız sosial məsələ deyil, həm də iqtisadi inkişaf, siyasi sabitlik və insan hüquqlarının qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Cəmiyyətin bütün sahələrində – təhsildə, əmək bazarında, səhiyyədə, siyasətdə və ailə münasibətlərində – qadın və kişilərin bərabər iştirakının təmin olunması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan gender bərabərliyi siyasəti həm beynəlxalq
Gender bərabərliyi kişi və qadınların hüquq, vəzifə və imkan baxımından bərabər mövqedə olmasını ifadə edir. Bu anlayış yalnız formal hüquqi bərabərliklə məhdudlaşmır, həm də faktiki bərabər imkanların yaradılmasını nəzərdə tutur.
Gender siyasətinin əsas məqsədləri aşağıdakılardır:
Qadın və kişilər arasında ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması;
Qadınların qərar qəbuletmə proseslərində iştirakının artırılması;
Əmək bazarında bərabər imkanların təmin edilməsi;
Məişət zorakılığı və gender əsaslı zorakılığa qarşı mübarizə;
Təhsil və səhiyyə xidmətlərinə bərabər çıxışın təmin olunması.
Bu siyasətin həyata keçirilməsi cəmiyyətin bütün üzvlərinin potensialından səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır və sosial rifahın yüksəlməsinə xidmət edir.
Gender bərabərliyi beynəlxalq hüququn mühüm istiqamətlərindən biridir. 1948-ci ildə qəbul edilmiş Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi kişi və qadınların hüquq baxımından bərabərliyini təsbit etmişdir.
1979-cu ildə qəbul edilən Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Konvensiya isə gender siyasətinin hüquqi çərçivəsini daha da konkretləşdirmişdir. Bu sənəd dövlətləri qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq üçün qanunvericilik və institusional tədbirlər görməyə çağırır.
BMT çərçivəsində fəaliyyət göstərən UN Women qurumu gender bərabərliyinin təşviqi, qadınların səlahiyyətləndirilməsi və hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirir.
Beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən biri də məhz gender bərabərliyinə həsr olunmuşdur. Bu məqsəd qadın və qızların bütün sahələrdə bərabər hüquqlara malik olmasını təmin etməyə yönəlmişdir.
Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Ölkənin əsas qanunu olan Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası kişi və qadınların hüquq bərabərliyini təmin edir.
2006-cı ildə qəbul edilmiş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanun gender siyasətinin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirir. Bu qanun dövlət orqanlarının və digər qurumların gender bərabərliyini təmin etmək sahəsində vəzifələrini müəyyən edir.
Eyni zamanda, “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Qanun qadınların təhlükəsizliyinin qorunmasına yönəlmiş mühüm hüquqi mexanizmdir. Dövlət proqramları və strategiyalar vasitəsilə qadın sahibkarlığının inkişafı, qadınların məşğulluq səviyyəsinin artırılması və onların qərar qəbuletmə proseslərində iştirakının genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.
Gender bərabərliyi siyasəti iqtisadi inkişaf üçün mühüm amildir. Qadınların əmək bazarında fəal iştirakı ümumi daxili məhsulun artmasına, ailə gəlirlərinin yüksəlməsinə və yoxsulluğun azalmasına səbəb olur.
Sosial baxımdan isə gender bərabərliyi ailə institutunun möhkəmlənməsinə, uşaqların daha sağlam və balanslı mühitdə böyüməsinə şərait yaradır. Qadın və kişilərin ailə və iş həyatında məsuliyyətləri bölüşməsi sosial harmoniyanı gücləndirir.
Bütün hüquqi və institusional tədbirlərə baxmayaraq, gender bərabərliyinin təmin olunması prosesində müəyyən çətinliklər mövcuddur. Bəzi hallarda stereotiplər və ənənəvi düşüncə tərzi qadınların ictimai fəallığını məhdudlaşdıra bilir.
Əmək bazarında maaş fərqləri, rəhbər vəzifələrdə qadınların az təmsil olunması və məişət zorakılığı halları gender siyasətinin qarşısında duran əsas problemlərdəndir. Bu problemlərin həlli üçün maarifləndirmə tədbirləri, təhsil proqramları və hüquqi mexanizmlərin gücləndirilməsi vacibdir.
Gender bərabərliyi siyasətinin uğurlu icrası üçün davamlı dövlət proqramları, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının fəallığı və ictimai dəstək mühüm rol oynayır. Gənc nəslin gender bərabərliyi prinsipləri ruhunda tərbiyə olunması gələcəkdə daha ədalətli və inklüziv cəmiyyətin formalaşmasına zəmin yaradır. Texnologiyanın inkişafı, qadınların rəqəmsal bacarıqlarının artırılması və innovativ sahələrdə iştirakının genişləndirilməsi də gender siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir.
Gender bərabərliyi siyasəti müasir dövlətin sosial ədalət və insan hüquqlarına əsaslanan inkişaf modelinin ayrılmaz hissəsidir. Beynəlxalq sənədlər və milli qanunvericilik gender bərabərliyinin hüquqi bazasını formalaşdırır, dövlət proqramları isə bu prinsiplərin həyata keçirilməsini təmin edir.Cəmiyyətin davamlı inkişafı, iqtisadi rifahın yüksəlməsi və demokratik dəyərlərin möhkəmlənməsi üçün gender bərabərliyi siyasətinin ardıcıl və sistemli şəkildə həyata keçirilməsi vacibdir. Qadın və kişilərin bərabər imkanlara malik olduğu bir cəmiyyət daha güclü, daha sabit və daha ədalətli olur.
Ariz Məmmədov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
