Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Qurucu Tədbirlər üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsində mühüm addım biridir. Azərbaycan beynəlxalq tərəfdaşlar dairəsini ardıcıl olaraq genişləndirir və Cənubi Qafqazdan kənara çıxan məsələlərdə iştirak edir. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə dialoq aparır, Avropa və Asiya dövlətləri ilə münasibətləri inkişaf etdirir və bütöv regionlar üçün vacib olan təşəbbüslər irəli sürür. Bunun əsasını Prezident İlham Əliyevin milli maraqların qorunmasına, müstəqilliyə və bir neçə addım irəli baxmaq qabiliyyətinə əsaslanan xarici siyasəti təşkil edir. AQQTT 1992-ci ildə Qazaxıstanın təşəbbüsü ilə yaradılıb. Bu gün assosiasiya Asiyanın və dünya əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsini təmsil edən 28 üzv dövləti, 10 müşahidəçi dövləti və 6 tərəfdaş təşkilatı özündə birləşdirir.
Bu platformanı unikal edən cəhət, müxtəlif siyasi baxışları, iqtisadi imkanları və təhlükəsizlik maraqları olan ölkələri bir araya gətirməsidir. Bu ölkələrin bəziləri arasındakı münasibətlər mürəkkəb olaraq qalır və bu da dialoqu xüsusilə dəyərli edir. Bəzi məsələlərdə razılığa gəlmək çətin olsa belə, digər əməkdaşlıq sahələrinin müzakirəsi ünsiyyət kanallarının qorunmasına və ortaq məxrəc tapılmasına kömək edir. Azərbaycan 2024–2026-cı illərdə "Daha güclü AQEM: Asiyada Bağlantılar, Rəqəmsallaşma və Dayanıqlı İnkişaf" şüarı altında quruma sədrlik edir. AQEM çərçivəsində daha sıx əməkdaşlığın, eyni zamanda onun institusional mexanizmlərin yaradılması, həmçinin, məqsəd və prinsiplərinin beynəlxalq platformalarda təşviqi istiqamətində qətiyyətli addımlar atıb. Sədrliyimiz iqtisadi, humanitar və ekoloji ölçülər də daxil olmaqla, sektorlararası qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi və prioritet kimi müəyyən olunmuş bağlantılar, rəqəmsallaşma və dayanıqlılığın təşviqinə çalışır.AQEM üzv dövlətlərinin ali təhsil müəssisələri arasında innovativ əməkdaşlıq platforması olan AQEM Aparıcı Universitetlərin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi fəaliyyətə başlayıb. AQEM Qadınlar Şurası formalaşıb. Cari ilin aprel ayında Bakı şəhərində AQEM Qadınlar Şurasının ilk görüşü, habelə “Dayanıqlı inkişaf naminə AQEM məkanında qadınlarının səsinin gücləndirilməsi” mövzusunda beynəlxalq konfransı, həmin konfrans çərçivəsində “Qadın sahibkarlığının inkişafı və qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi" mövzuda yan tədbir keçirildi. AQEM Maliyyə Sammitinin Nizamnaməsi təsdiq olundu. Azərbaycan Sədrliyi həmçinin AQEM-in müxtəlif qurum və strukturları arasında sinerji və birgə fəaliyyətin gücləndirilməsini əsas kimi inkişaf etdirərək, AQEM-in Biznes Şurası və Biznes Forumuna, iki dəfə AQEM-in Gənclər Forumuna, habelə 13-cü AQEM Beyin Mərkəzləri Forumuna uğurla ev sahibliyi etmişdir. Bir sözlə, cənab Prezidentin də vurğuladı kimi: “Azərbaycan AQEM-ə iki il ərzində sədrliyi müddətində onun gücləndirilməsinə prioritet diqqət ayırmış və nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil, elm və digər sahələrdə əməkdaşlığı fəal şəkildə təşviq etmişdir”. Azərbaycanın Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri Müşavirəsində (CICA) sədrliyinin daha iki il müddətinə uzadılması haqqında qərar Azərbaycan Prezidentinin və Hökumətinin nəhəng işinin nəticəsidir.
Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat yollarının kəsişməsində yerləşməsidir. Lakin əlverişli coğrafi mövqe təkcə iqtisadi gəlir və ya siyasi təsir təmin etmir. Bunun üçün müasir infrastruktur, investisiya və tərəfdaşlıq müqavilələri tələb olunur. Ölkə bu sahələrdə fəaliyyətini ardıcıl olaraq inkişaf etdirir. Limanlar, dəmir yolları və digər nəqliyyat vasitələri Çin və Mərkəzi Asiyanı Qafqaz və Avropa bazarları ilə birləşdirən marşrutların bir hissəsinə çevrilir. Xəzər dənizindən keçən Orta Dəhliz xüsusi yer tutur. Bu, malların daşınması, ticarətin genişləndirilməsi və yeni bazarlara çıxış üçün əlavə imkanlar açır. Bu marşrut nə qədər effektiv işləsə, tərəfdaşların Azərbaycanla əməkdaşlığı inkişaf etdirmək marağı bir o qədər artır. Nəqliyyat əlaqəsi təkcə iqtisadiyyat üçün deyil, həm də diplomatiya üçün vacibdir. Azərbaycan AQEM çərçivəsində Çin və Hindistanla birlikdə təhlükəsiz və səmərəli nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafını əlaqələndirir. Bu nümunə Bakının öz maraqlarını tərəfdaşlarının ehtiyacları ilə necə uyğunlaşdırdığını göstərir. Nəqliyyatın inkişafı Azərbaycana iqtisadi fayda gətirir və eyni zamanda digər dövlətlər üçün əlavə imkanlar yaradır. Məhz bu qarşılıqlı faydalı layihələr uzunmüddətli əməkdaşlığın təməlini təşkil edir. Azərbaycanın sədrliyinin digər vacib məqsədi AQEM-in özünün daha da inkişaf etdirilməsidir. Prioritet məsələlər sırasına rəqəmsallaşma, etimad və təhlükəsizliyin gücləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi də daxildir. Bu sahələr bir-biri ilə sıx bağlıdır: müasir texnologiyalar ticarəti asanlaşdırır, nəqliyyat marşrutları bazarları bir-birinə yaxınlaşdırır və iqtisadi əlaqələr sabitliyin qorunması üçün əlavə stimullar yaradır.
Prezident İlham Əliyev 7-ci Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə Görüşündə çıxışında Ermənistan işğalı, İkinci Qarabağ müharibəsi və Asiya regionu ölkələrinin yaxşı bildiyi ikili standartlar mövzusuna toxundu. O, Azərbaycanın dövlətlərarası münaqişələrin həllində ikili standartların və selektiv yanaşmaların zərərli təcrübəsinə fəal və aydın şəkildə qarşı çıxdığını vurğuladı və BMT-nin və digər beynəlxalq təşkilatların qərar və qətnamələrinin icrasını təmin edən mexanizmlər hazırlanana qədər müharibələrin və münaqişələrin davam edəcəyini qeyd etdi. Qarabağ münaqişəsini, Ermənistan işğalını və tarixi Qələbəmizi həqiqətən anlamaq üçün dövlət başçısı sammit qonaqlarını Qələbə Parkı və Muzeyini, eləcə də Döyüş Qələbəsi Parkını ziyarət etməyə dəvət etdi. Azərbaycanın Qarabağı bərpa etməsi ölkəmizin ciddiliyi və imkanları haqqında çox şey deyir. Bu proseslə tanış olmaqla insanlar bizi daha yaxşı tanımağa başlayırlar. Bütün bu nailiyyətlər böyük işlərin və əhəmiyyətli maliyyə xərclərinin nəticəsidir. Bu günə qədər azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması üçün dövlət büdcəsindən 25,5 milyard manat ayrılıb. Və nəticələr heyrətamizdir. Müharibədən cəmi altı il sonra əhəmiyyətli bir ərazi minalardan təmizlənib və təxminən 50 yaşayış məntəqəsi bərpa edilib və ya yenidən qurulub. Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda təxminən 100.000 insan yaşayır, işləyir və təhsil alır. Bizim niyyətimiz aydındır. Dövlət başçımızın dediyi kimi: “Biz müharibədə qalib gəldik, işğalçıları torpaqlarımızdan qovduq. Lakin 30 illik əzablar, soyqırımı, şəhər və kəndlərimizin dağıdılmasına görə onlardan qisas almadıq. Biz döyüş meydanında qisas aldıq və Ermənistana sülh təklif etdik. Burada da xalqımızın mənəvi keyfiyyətləri bir daha özünü büruzə verdi. Biz artıq məğlub vəziyyətdə olana zərbə endirməmişik. Biz xalqımızın bu qədər əzabına bais olmuş barbarların və uşaq qatillərinin səviyyəsinə enmədik. Biz sülh təklif etdik və bir ildən bir az çoxdur ki, sülh içində yaşayırıq. Bu sülh hələ də kövrəkdir, onu qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır”.Hər kəs görməlidir ki, Azərbaycan yaradıcı bir ölkədir. Torpaqlarını bərpa etməklə regionda sülh və sabitliyi bərpa edir. Bu sülh hələ də çoxlu maneələrlə üzləşir. Əfsuslar olsun ki, bölgəmizdə münaqişələri və qan tökülməsini davam etdirmək istəyən qüvvələr hələ də var, lakin məqsədimiz davamlı sülhə nail olmaqdır.
Bir ölkənin beynəlxalq mövqeyi təkcə onun iqtisadi potensialı və ya coğrafi mövqeyi ilə müəyyən edilmir. Onun milli maraqları müdafiə etmək, öhdəlikləri yerinə yetirmək, tərəfdaşlara konkret layihələr təklif etmək və müxtəlif ölkələrlə dialoq aparmaq qabiliyyəti də mühüm rol oynayır. Bu məqsədlə Azərbaycan enerji, nəqliyyat və diplomatiya sahəsindəki güclü tərəflərindən istifadə edir. Enerji layihələri ölkəni Avropa bazarları ilə birləşdirir, nəqliyyat marşrutları Asiya ilə qarşılıqlı əlaqəsini genişləndirir və beynəlxalq birliklərdə iştirak Cənubi Qafqazdan kənarda əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır. Bu kurs Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın müstəqilliyini gücləndirmək və müstəqil qərar qəbuletmə üçün məkanı genişləndirmək siyasətinə əsaslanır. Bu siyasətin əsas xüsusiyyəti ölkənin coğrafi və iqtisadi üstünlüklərini uzunmüddətli inkişaf imkanlarına çevirmək istəyidir.
Hicran Hüseynova,
Milli Məclisin komitə sədri, professor
