Qlobal siyasi proseslərin mürəkkəbləşdiyi, regional münaqişələrin beynəlxalq təhlükəsizliyə təsirinin artdığı müasir dövrdə dövlətlər arasında etibarlı tərəfdaşlığın qurulması və ortaq problemlərin birgə həlli xüsusi aktuallıq daşıyır. Beynəlxalq münasibətlərdə sabitliyin qorunması üçün dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət, beynəlxalq hüququn aliliyi və qarşılıqlı etimad əsas prinsiplər kimi çıxış etməlidir. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın bu istiqamətlərdə mövqeyini, regional təhlükəsizliyə yanaşmasını və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına verdiyi töhfəni nümayiş etdirir.
Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm məqamlarının xatırladılması beynəlxalq hüququn qorunmasının nə qədər vacib olduğunu təsdiqləyir. Ölkəmiz uzun illər ərazilərinin işğalı, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin salınması və beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrasız qalması ilə üzləşib. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamənin uzun müddət yerinə yetirilməməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində qərarların icrası ilə bağlı mövcud problemləri üzə çıxarıb. Beynəlxalq hüququn prinsipləri yalnız siyasi bəyanatlarda deyil, real fəaliyyətdə də təmin edilməlidir. Dövlətlərin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə münasibətdə ikili standartların tətbiqi beynəlxalq ədalətə inamı zəiflədir, münaqişələrin həllini çətinləşdirir. Buna görə də beynəlxalq təşkilatların nüfuzunun qorunması onların qəbul etdikləri qərarların icrasına və bütün dövlətlərə bərabər münasibət göstərilməsinə bağlıdır.
Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi bu baxımdan tarixi əhəmiyyət daşıyır. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi bütün ərazilərində təmin olunub. Azərbaycan uzun illər davam edən münaqişəyə son qoymaqla yanaşı, müharibədən sonrakı mərhələdə sülh gündəliyini də irəli sürüb. Ölkəmiz əldə etdiyi tarixi nəticələri qorumaqla yanaşı, regionun gələcəyini sabitlik, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq üzərində qurmağa çalışır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında müharibənin Azərbaycanın seçimi olmadığına diqqət çəkilməsi də mühüm siyasi mesajdır. Uzun illər ərzində diplomatik həll yollarının axtarılması, beynəlxalq vasitəçilik imkanlarından istifadə edilməsi və nəticəsiz qalan danışıqlar Azərbaycanın sülhə üstünlük verdiyini göstərirdi. Bununla belə, dayanıqlı sülhün təmin olunması üçün qarşılıqlı suverenliyə hörmət, ərazi iddialarından imtina və əldə olunmuş razılaşmalara əməl edilməsi vacibdir.
Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini gücləndirən amillərdən biri də Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşməsi və müxtəlif regionlar arasında əlaqələrin inkişafında oynadığı roldur. Ölkəmiz enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat və logistika sahələrində həyata keçirdiyi layihələrlə beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsinə töhfə verir. Bu imkanlar Azərbaycanın yalnız coğrafi baxımdan deyil, siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından da mühüm tərəfdaş olduğunun göstəricisidir.
AQEM-ə ikiillik sədrliyi dövründə Azərbaycanın həyata keçirdiyi təşəbbüslər də bu siyasətin tərkib hissəsidir. Təşkilatın institusional və hüquqi imkanlarının gücləndirilməsi, üzv dövlətlər arasında dialoqun inkişafı, nəqliyyat, rəqəmsallaşma, ekologiya, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın təşviqi Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmi nümayiş etdirir. Bu təşəbbüslər dövlətlər arasında ortaq maraqların genişlənməsinə və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artmasına xidmət edir.
Müasir dövrdə beynəlxalq təşkilatların uğuru üzv dövlətləri bir araya gətirməklə məhdudlaşmır. Əsas məsələ aparılan müzakirələrin konkret nəticələrə çevrilməsi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi, təhlükəsizlik məsələlərində ortaq yanaşmaların formalaşdırılmasıdır. AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın inkişafı Asiya məkanında etimadın möhkəmlənməsi və dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Azərbaycanın sədrliyi dövründə bu istiqamətlərdə görülən işlər təşkilatın fəaliyyətinin daha səmərəli olmasına töhfə verir.
Prezident İlham Əliyevin Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə həm prinsipial mövqe nümayiş etdirdiyini, həm də əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsinə çalışdığını nümayiş etdirir. Ölkəmiz beynəlxalq hüququn aliliyini, dövlətlərin suverenliyinə hörməti və sülhün qorunmasını müdafiə etməklə yanaşı, çoxtərəfli platformalarda ortaq təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə də töhfə verir.
Beləliklə, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətləri milli maraqların müdafiəsi, regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlığın genişləndirilməsi ilə səciyyələnir. AQEM çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyət bu məqsədlərin çoxtərəfli müstəvidə reallaşdırılması üçün mühüm imkanlar yaradır. Beynəlxalq hüquqa hörmətin gücləndirilməsi, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və qəbul edilmiş qərarların icrasının təmin olunması isə daha təhlükəsiz və sabit dünya nizamının formalaşmasına xidmət edən əsas şərtlər olaraq qalır.
Nurlan Həsənov,
Milli Məclisin deputatı
