İstifadəçilərin rəqəmsal vərdişləri cihazın növündən asılı olaraq dəyişir. Kaspersky tərəfindən aparılmış qlobal sorğuya əsasən, insanlar kompüterlərə nisbətən smartfonlarda rəqəmsal gigiyena və təhlükəsizlik qaydalarına qarşı daha həssasdırlar. Burada cihazlardanfərqli istifadə ssenariləri ön plana çıxır. Mütəxəssislər bu selektiv yanaşmanın kibertəhdidlərlə üzləşmək riskini artırdığını bildirir.

Rəqəmsal gigiyena. İstifadəçilər, bir qayda olaraq, kompüterlərlə müqayisədə smartfonlarının vəziyyətinə daha çox diqqət yetirirlər. Sorğuda iştirak edənlərin 77%-i telefonda əməliyyat sistemini və tətbiqləri mütəmadi olaraq yeniləyir, kompüterlərdə isə bu göstərici 53%-dir. İstifadəçilərin 72%-i telefondakı lazımsız foto və videoları nəzərdən keçirərək silir, kompüterlərdə isə bu göstərici 49%-dir. İstifadə olunmayan proqramları silənlərin payı isə müvafiq olaraq 73% və 47% təşkil edir. Kasperskymütəxəssisləri qeyd edirlər ki, kompüterlərdə də mütəmadi olaraq rəqəmsal “təmizlik” aparmaq vacibdir. Bu, məsələn, kompüterin işinin yavaşlamasının və vacib məlumatların sızmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Cihazın təhlükəsizliyi. Əsas kibertəhlükəsizliktədbirlərinə rəqəmsal gigiyena qaydalarına nisbətən daha az əməl olunur və bu, cihazın növündən elə də asılı deyil. İstifadəçilərin yalnız 33%-i smartfonlarda şifrələrimüntəzəm olaraq yeniləyir, kompüterlərdə isə bu rəqəm 31%-dir. Müvafiq olaraq, 29% və 28% respondent vacib məlumatların ehtiyat nüsxəsini çıxarır, 20% və 16%-i isə tətbiq icazələrini və məxfilik parametrlərini izləyir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu sadə qaydalara laqeyd yanaşmaq təhlükəlidir, çünki onlar, digər şeylərlə yanaşı, şəxsi və maliyyə məlumatlarını qorumağa kömək edir.

Fərqli istifadə ssenariləri. Smartfon və kompüterlərə qayğıdakı fərqlər onların nəzərdə tutulan istifadə məqsədləri ilə bağlıdır. Smartfonlar əsasən foto və video çəkmək, ünsiyyət qurmaq və məzmuna baxmaq üçün istifadə olunur. Smartfon istifadəçilərinin yarıdan çoxu (58%) ondan əsas internetə çıxış cihazı kimi istifadə edirlər. Bununla belə, smartfonların yaddaşı məhduddur, buna görə də onlar daha çox lazımsız fayl və proqramlardan təmizlənir. Amma kompüterlər də vacib tapşırıqları yerinə yetirir – bir çoxları üçün onlar əsas iş alətidir. Bundan əlavə, 61 yaş və yuxarı insanların əhəmiyyətli bir hissəsi (58%) üçün kompüter internetə çıxış üçün əsas vasitədir.

“Bu gün smartfonlar bir çox istifadəçi üçün ünsiyyət, iş, alış-veriş, müxtəlif onlayn xidmətlərə çıxış və s. üçün əsas vasitəyə çevrilib. Buna görə də, onların təhlükəsizliyinədaha çox diqqət yetirməyimiz təbiidir. Bununla belə, kompüterin iş sənədlərindən tutmuş şəxsi və maliyyə məlumatlarına qədər eyni dərəcədə dəyərli məlumatısaxlaya biləcəyini unutmamaq lazımdır. Buna görə də rəqəmsal gigiyena istifadə etdiyimiz bütün cihazlar üçün eyni dərəcədə vacib olmalıdır. Sadə, müntəzəm hərəkətlər, o cümlədən tətbiqləri yeniləmək, lazımsız faylları və hesabları silmək, ehtiyat nüsxəsini çıxarmaq və tətbiq icazələrini yoxlamaq riskləri azaltmağa və daha təhlükəsiz rəqəmsal vərdişlər yaratmağa kömək edir”, - deyə Kaspersky-nin Azərbaycandakı rəsmi nümayəndəsi Müşviq Məmmədov bildirib.

"Bu gün istənilən cihaz – istər kompüter, istərsə də smartfon olsun – çoxlu sayda şəxsi məlumat saxlayır: şifrələr, fotoşəkillər və yazışmalardan tutmuş iş sənədlərinə və bank kartı məlumatlarına qədər. Bütün bunların fırıldaqçıları cəlb etmək potensialı var. Əsas rəqəmsal gigiyena qaydalarına məhəl qoyulmadıqdaməlumatların sızması riski əhəmiyyətli dərəcədə artır. Və təəssüf ki, bu, olduqca tez-tez baş verir: məsələn, istifadəçilərin yalnız təxminən 40%-i cihazlarını müntəzəm olaraq təmizləyir. Buna görə də istifadə olunmamış hesabları silməyi, ehtiyat nüsxələrini yaratmağı və tətbiqlərə cihaz məlumatlarına giriş üçün verilən icazələriyoxlamağı unutmayın. Kaspersky kimi təhlükəsizlik həlləri smartfonlarda və kompüterlərdə bu cür yoxlamaları avtomatlaşdırmağa, onları müntəzəm olaraq aparmağa və potensial sızmaları üzə çıxarmağa kömək edir", - deyə Kaspersky-nin İstehlakçı biznesi departamentinin direktoru Marina Titova bildirib.

Rəqəmsal məkanda riskləri azaltmaq üçün Kasperskyistifadəçilərə tövsiyə edir:

• cihazlar və hesabları ayda və ya rübdə bir dəfə yeniləmələr üçün yoxlayın, həmçinin şifrələridəyişdirmək və lazımsız faylları təmizləmək üçün avtomatik təqvim xatırlatmaları qurun;

• istifadə etmədiyiniz köhnə hesabları, eləcə də onlarla əlaqəli hər hansı kart məlumatlarını müntəzəm olaraq yoxlayın və silin. Girişlərinizi, şifrələrinizi və ödəniş məlumatlarınızı yadda saxlamağınıza kömək etmək üçün “Kaspersky Password Manager” kimi xüsusi şifrə menecerlərindən istifadə edə bilərsiniz. Burada şifrələnmiş formada təkcə giriş məlumatlarını deyil, həmçinin pasport skanları, iş sənədləri, ünvanlar və qeydlər kimi vacib sənədləri təhlükəsiz şəkildə saxlamaq olar;

• Vacib faylların ehtiyat nüsxələrini yaradın. Bu ehtiyat nüsxələr çıxarıla bilən daşıyıcılarda və ya bulud yaddaşında şifrələnmiş şəkildə saxlanılmalıdır. Bu həll həmçinin cihazlarınızı zərərli proqramlardan qorumağa və məxfi məlumatların təhlükəsizliyinitəmin etməyə kömək edəcək;

• Kibertəhlükəsizlik biliklərinizi artırın. Məsələn, “Kaspersky Daily” bloqunda kibertəhdidlər haqqında ən son məlumatlardan xəbərdar ola bilərsiniz.

* "Rəqəmsal həyat: Trendlər, risklər, imkanlar" adlı sorğu Kaspersky-nin daxili tədqiqat mərkəzi tərəfindən 18 ölkədən 7200 respondentin iştirakı ilə 2026-cı ilin mart ayında aparılıb.