Avqustun 11-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban xanım Əliyeva 17-ci dəfə Naxçıvana səfər ediblər. Bu səfər əvvəlkilərdən onunla fərqlənir ki, regionun sosial-iqtisadi makroplanları artıq Cənubi Qafqazın müharibədən sonrakı yeni geosiyasi xəritəsində əvəzsiz rol oynamaq iddiası ilə səciyyələnir. Prezidentin müsahibədə vurğuladığı kimi, bu səfər zamanı həyata keçirilən tədbirlər və qarşıya qoyulan vəzifələr Naxçıvanın hərtərəfli inkişafının canlı sübutudur; görülən işlər sadəcə keçmiş nailiyyətlərin davamı deyil, həm də gələcək nəsillər üçün bünövrə xarakteri daşıyır.
Səfərin ilk prioritet istiqamətlərindən biri Naxçıvanın müdafiə potensialının daha da möhkəmləndirilməsi oldu. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının strateji coğrafi mövqeyi və Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru sərhədinin olmaması bu diyarın təhlükəsizliyinə ayrıca diqqət yetirməyi qaçılmaz edir. Məhz bu səbəbdən dövlət başçısının müvafiq Sərəncamı ilə burada Əlahiddə Ordu yaradılmışdır və bu ordu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ayrılmaz, lakin özünəməxsus tərkib hissəsidir. Avqustun 11-də baş tutan hərbi hissələrə döyüş bayraqlarının təqdimetmə mərasimi təsadüfi seçilməyib – bu, Naxçıvanın hərbi gücünün, müasir texnika ilə təchizatının və xüsusilə də yeni yaradılmış komando qüvvələrinin real döyüş qabiliyyətinin nümayişi oldu. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bu gün bölgədə söz sahibidir və Naxçıvandakı hərbi potensialın gündən-günə artması bu sözün çəkisini daha da möhkəmləndirir.
Səfərin iqtisadi yükünün ən parlaq təzahürü Naxçıvan Sənaye Parkının təməlqoyma mərasimi oldu. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə yaradılmış sənaye parkları sistemi artıq özünü doğruldub və Naxçıvan Sənaye Parkı ərazi əhatəliliyi baxımından Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikinci ən böyük obyekt kimi tarixə düşəcək. Bu parkın tərkibində nəzərdə tutulan 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının tikintisi regionun enerji kartını kökündən dəyişəcək. Belə ki, hazırda Naxçıvanın ümumi generasiya gücü təqribən 200 meqavat təşkil edir və təkcə bu bir stansiyanın işə salınması həmin gücü bir yarım dəfə üstələyəcək. Prezidentin sözlərinə görə, bu stansiyanın qarşısında iki fundamental məqsəd dayanır: ilk növbədə, Naxçıvan Muxtar Respublikasının fasiləsiz və dayanıqlı enerji ilə təminatı, ikincisi isə, enerji ixracının genişləndirilməsi yolu ilə iqtisadi faydanın artırılmasıdır.
Enerji təhlükəsizliyi məsələsinə toxunan dövlət başçısı yerləşdiyimiz bölgənin enerji böhranına doğru getdiyini, müharibələr, nəqliyyat marşrutlarının qırılma riskləri və geosiyasi gərginliklər fonunda Azərbaycanın sabit elektrik təminatının təkcə ölkə daxili deyil, beynəlxalq əhəmiyyət daşıdığını diqqətə çatdırdı. Təsadüfi deyil ki, tarixən İran İslam Respublikası ilə imzalanmış qaz mübadiləsi sazişi və Astaradan İran ərazisinə çəkilmiş qaz kəməri Naxçıvanın qaz təminatını 100 faiz həll edib. Bu gün Naxçıvanda qazlaşmanın səviyyəsi 100 faiz təşkil edir ki, bu da ümumrespublika göstəricisini (96 faiz) qabaqlayır. Lakin bu, son hədəf deyil. Prezidentin açıqlamasına görə, Naxçıvan həm də bərpaolunan enerji mənbələri üzrə nəhəng potensiala malikdir. Aparılan monitorinqlər və dəqiq hesablamalar göstərir ki, Azərbaycanda Günəş elektrik enerjisi istehsalı üçün ən əlverişli məkan məhz Naxçıvandır. Artıq 600 hektardan artıq ərazi bu məqsəd üçün ayrılıb və bu ərazilərdə yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının qurulması planlaşdırılır.
Prezident İlham Əliyevin bu səfəri çərçivəsində ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri, şübhəsiz ki, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə bağlı tarixi xronologiyadır. Dövlət başçısı xatırlatdı ki, bu ideyanı ilk dəfə Azərbaycan irəli sürüb və 2020-ci il 9 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatda əksini tapan bu şərt əslində Ermənistan üçün kapitulyasiyanın rəsmi təsdiqi idi. Lakin beş il ərzində Ermənistan tərəfi bu öhdəliyi yerinə yetirməkdən boyun qaçırıb. Prezident açıq şəkildə bildirdi ki, proses Rusiya tərəfinin vasitəçiliyi ilə dondurulmuş vəziyyətdə idi, lakin 2025-ci ilin yazından başlayaraq Vaşinqtonun bu məsələyə aktiv cəlb olunması prosesi sürətləndirdi. 2025-ci il avqustun 8-də baş tutan tarixi Vaşinqton Zirvə Görüşü və üç gün öncə Prezident Trampla aparılan danışıqlar bu layihənin (TRIPP) icrasına dəqiq start verdiyini göstərir.
Naxçıvan dəmir yolunun reabilitasiyası məsələsi də müsahibənin mərkəzi mövzularından biri oldu. Yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya əsasən, əvvəllər qısa olan döngəli xətt indi 194 kilometr uzunluğunda layihələndirilir. Bu, yolun bu günkü 1,5 milyon tonluq yükaşırma qabiliyyətini ən azı 15 milyon tona çatdırmaq üçün zəruridir. Həmçinin, enerji dəhlizi konsepsiyası da Zəngəzur dəhlizindən ayrı düşünülmür.
Yekun olaraq, Prezident İlham Əliyevin bu səfəri və müsahibəsi Naxçıvanın gələcək inkişafının əsas konsepsiyasını açıq şəkildə müəyyənləşdirdi. Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvan vahid inkişaf diyarı kimi konseptuallaşdırılır. Dövlət başçısının əminliklə ifadə etdiyi kimi, güclü iradə, kifayət qədər maliyyə ehtiyatları və xarici təsirlərdən müstəqillik bu böyük planların reallaşmasına tam zəmanət verir.
Ramiz Hüseynov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri
