Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 yanvar 2026-cı il tarixində yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibə, ölkənin həm daxili, həm də xarici siyasətində yeni bir mərhələnin — "Post-münaqişə sonrası quruculuq və qlobal inteqrasiya" dövrünün yol xəritəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezident 2025-ci ilin yekunlarını tarixi nailiyyət kimi səciyyələndirərək bildirdi ki, Ermənistanla münaqişə artıq rəsmən siyasi müstəvidə sonlandırılıb. Əsas diqqət indi aşağıdakı istiqamətlərə yönəlib:
Milli suverenliyin möhkəmləndirilməsi: Azərbaycanın artıq müdafiə mövqeyindən tam inkişaf və regional liderlik mərhələsinə keçdiyi vurğulanıb.
Ordu quruculuğu: Sülh dövrü olmasına baxmayaraq, ordunun modernləşdirilməsi və hərbi potensialın artırılmasının prioritet olaraq qaldığı qeyd edilib.
İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası müsahibənin mərkəzi mövzularından idi:
Nəqliyyat və Logistika: Zəngəzur dəhlizi və İran üzərindən keçən Araz dəhlizi layihələrinin əhəmiyyəti qeyd olunub. Prezident Azərbaycanın Qərb və Cənub istiqamətində iki əsas alternativ yola malik olacağını bildirdi.
Maliyyə Strategiyası: Dövlət başçısı maraqlı bir yenilik elan etdi: Azərbaycan strateji layihələr (su, kanalizasiya, nəqliyyat) üçün yenidən xarici borclanmaya gedə bilər. Bu, daxili vəsaitlərin daha çox Qarabağın yenidən qurulmasına yönəldilməsi məqsədi daşıyır.
Xankəndi və Ağdam: Bu şəhərlərin regionun əsas mərkəzləri olacağı və Bakıdan bu bölgələrə əhali köçünün başladığı vurğulandı.
Prezident Azərbaycanın prinsipial və müstəqil xarici siyasət kursunu bir daha təsdiqlədi:
Qəzza məsələsi: Azərbaycan hərbçilərinin ölkə hüdudlarından kənarda hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyəcəyini, Qəzzaya sülhməramlı kontingent göndərilməsi ilə bağlı yayılan xəbərlərin həqiqəti əks etdirmədiyini bildirdi.
ABŞ və Qərb ilə münasibətlər: 907-ci düzəlişin tamamilə ləğv edilməsi zərurəti və ABŞ-la münasibətlərin bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq əsasında qurulması mesajı verildi.
Türk Dünyası: Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının dərinləşməsi xüsusi qeyd edildi.
Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi "Azərbaycan-Amerika münasibətlərinin kontekstində 2025-ci il tarixi il sayıla bilər" fikri, iki ölkə arasındakı əlaqələrin keyfiyyətcə yeni və strateji bir mərhələyə qədəm qoyduğunun rəsmi bəyanıdır.
2025-ci ili "tarixi" edən əsas hadisələr və bu dönüşün geosiyasi əhəmiyyəti məsələlərinə nəzər yetirək.
2025: Azərbaycan-ABŞ Münasibətlərində Siyasi "Bahar"
Müstəqilliyin ilk illərindən etibarən Azərbaycan-ABŞ əlaqələri üzərində "qara bulud" kimi dolaşan bəzi süni əngəllər məhz 2025-ci ildə aradan qaldırıldı. Bu dönüşün arxasında həm Azərbaycanın hərbi-siyasi qələbəsi, həm də Vaşinqtondakı yeni administrasiyanın praqmatik yanaşması dayanır.
907-ci Düzəlişin Faktiki Sonu
1992-ci ildə erməni lobbisinin təzyiqi ilə qəbul edilmiş və Azərbaycana birbaşa yardımı məhdudlaşdıran 907-ci düzəliş, uzun illər münasibətlərin ruhuna xələl gətirən əsas amil idi. 2025-ci ilin avqustunda Prezident Donald Tramp bu düzəlişin tətbiqini dayandıran sərəncamı imzaladı. Bu, yalnız hüquqi prosedur deyil, həm də ABŞ-ın Azərbaycanı regionun tərəfdaşlıq edilməsi vacib olan əsas gücü kimi qəbul etməsinin simvolu idi. Dekabr ayında isə Konqresdə bu düzəlişin tamamilə ləğvi üçün qanun layihəsinin təqdim olunması prosesin dönməzliyini göstərdi.
Vaşinqton Görüşü və "Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası"
8 avqust 2025-ci il tarixində Ağ Evdə Prezident İlham Əliyev və Prezident Donald Tramp arasında keçirilən görüş münasibətlərin zirvə nöqtəsi oldu. Görüşün əsas nəticələri olaraq iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması barədə Memorandum imzalandı. Bu, əlaqələrin yalnız enerji və təhlükəsizliklə məhdudlaşmadığını, bütün sahələri əhatə edən institusional səviyyəyə yüksəldiyini təsdiqlədi. İkinci əsas məsələ isə regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması, xüsusilə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək maneəsiz bağlantı layihəsi ABŞ tərəfindən dəstəkləndi və rəmzi olaraq "Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu" adlandırıldı.
2025-ci il həm də Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin mətninin paraflanması ilə yadda qaldı. ABŞ artıq Ermənistana birtərəfli dəstək verən tərəf kimi deyil, regionun reallıqlarını (Zəngəzur dəhlizi və s.) qəbul edən və sülhün zəmanətçisi kimi çıxış edən "şahid" qismində çıxış etməyə başladı.
Nə üçün 2025-ci il "Tarixi" sayılır?
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, bu ilin əsas fərqi birtərəfli yanaşmaların sona çatmasıdır. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra ABŞ ilə münasibətlərini "şərt qoyan və şərt qəbul edən" formatından "bərabərhüquqlu strateji tərəfdaş" formatına keçirdi. Bundan başqa, SOCAR və ExxonMobil arasında imzalanan yeni memorandumlar göstərdi ki, Azərbaycan hələ də Qərbin və NATO müttəfiqlərinin enerji təhlükəsizliyində əvəzedilməz oyunçudur. 2025-ci ildə ABŞ-ın da iştirakı ilə ATƏT-in Minsk qrupunun rəsmən ləğvi üçün müraciət edilməsi, köhnə və səmərəsiz mexanizmlərin tarixin arxivinə göndərilməsi demək idi.
Bu baxımdan 2025-ci il Azərbaycan-Amerika münasibətlərində ideoloji stereotiplərin və lobbi təzyiqlərinin praqmatik maraqlara məğlub olduğu il kimi yadda qalacaq. Prezidentin müsahibəsində qeyd etdiyi kimi, artıq "qara buludlar" dağılıb və iki dövlət bir-birini qarşılıqlı hörmət əsasında regional sabitliyin sütunları kimi görür.
Fidan Göyüşova,
Bakı şəhəri 191 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi
