Azərbaycanın enerji siyasəti uzun illər neft və qaz amili üzərində qurulsa da, son onillikdə bu yanaşmanın təkbaşına icra edilməsi ölkənin gələcək inkişaf tələblərinə cavab vermədiyi aydın şəkildə görünür. Qlobal enerji bazarlarında baş verən struktur dəyişiklikləri, iqlim gündəliyinin beynəlxalq siyasətdə prioritetə çevrilməsi, texnoloji transformasiya və xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal iqtisadiyyat kimi yüksək enerji tələb edən sahələrin sürətli inkişafı Azərbaycan üçün enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanmasını zəruri edib. Bu kontekstdə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı artıq alternativ seçim deyil, strateji dövlət siyasətinin əsas sütunlarından biri kimi formalaşır.

2030-cu il üçün əsas hədəfi və real enerji potensialı

Azərbaycanın bərpaolunan enerji siyasətinin əsas hədəfləri 2020-ci ildən etibarən konseptual şəkildə müəyyənləşdirilib. 2030-cu ilə qədər elektrik enerjisinin qoyuluş gücündə bərpaolunan enerji mənbələrinin payının 30 faizə çatdırılması məqsədi həm daxili enerji balansının şaxələndirilməsi, həm də ölkənin ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu hədəf təsadüfi müəyyənləşdirilməyib. Aparılan texniki qiymətləndirmələr göstərir ki, Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı regional və qlobal miqyasda diqqət çəkən səviyyədədir. Quruda 135 QVt, Xəzər dənizində isə 157 QVt həcmində texniki potensial ölkənin gələcək enerji xəritəsini köklü şəkildə dəyişə biləcək imkanlar yaradır.

İqtisadiyyatın yeni dayağı

Bərpaolunan enerji siyasətinin mərkəzində təkcə enerji istehsalı dayanmır. Bu siyasət, eyni zamanda, iqtisadiyyatın strukturunun yenilənməsi, ixracın şaxələndirilməsi, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və karbon emissiyalarının azaldılması kimi bir-biri ilə sıx bağlı strateji məqsədlərə xidmət edir. Ən mühüm məqamlardan biri isə ondan ibarətdir ki, yaşıl enerji mənbələrinin genişlənməsi ölkənin təbii qaz resurslarından daha səmərəli istifadəyə şərait yaradır. Elektrik enerjisi istehsalında qazdan istifadənin azalması həmin həcmlərin ixrac bazarlarına yönəldilməsinə imkan verir ki, bu da Azərbaycanın enerji ixracatçısı kimi mövqeyini daha da gücləndirir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdan Naxçıvana...

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaşıl enerji zonası elan edilməsi bərpaolunan enerji siyasətinin postmüharibə reallıqları ilə üzvi şəkildə uzlaşdırıldığını göstərir. Bu ərazilərdə bərpaolunan enerji resurslarının texniki potensialının Qarabağ və Şərqi Zəngəzur üzrə 10 QVt, Naxçıvan üzrə isə 5 QVt səviyyəsində qiymətləndirilməsi yalnız energetika deyil, həm də regional inkişaf baxımından mühüm perspektivlər açır. Müasir enerji infrastrukturu bu bölgələrdə sənayeləşməni sürətləndirir, yeni iş yerləri yaradır və əhalinin dayanıqlı məskunlaşması üçün iqtisadi əsas formalaşdırır.

Qlobal oyunçular və milli maraqlar

Bərpaolunan enerji sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji siyasətinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilib. “Masdar”, “ACWA Power”, BP və Çin şirkətləri ilə birgə      həyata keçirilən layihələr təkcə maliyyə və texnologiya transferi deyil, eyni zamanda, qabaqcıl idarəetmə təcrübəsinin ölkəyə gətirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Günəş və külək stansiyalarının tikintisi daxili istehlakı təmin etməklə yanaşı, ixracyönümlü enerji istehsalına və yüksək enerji tutumlu sahələrin, xüsusilə data mərkəzlərinin fəaliyyətinə dayanıqlı əsas yaradır.

Süni intellekt dövrünün enerjisi

Məhz bu məqamda bərpaolunan enerjinin süni intellekt və rəqəmsal infrastrukturlar üçün əhəmiyyəti ön plana çıxır. Data mərkəzləri, bulud texnologiyaları, böyük məlumat bazaları və süni intellekt sistemləri fasiləsiz və böyük həcmdə elektrik enerjisi tələb edir. Bu sahələr üçün enerji təminatının sabit, etibarlı və uzunmüddətli olması həlledici amildir. Yaşıl enerji mənbələri isə bu tələblərə cavab verməklə yanaşı, ekoloji baxımdan da dayanıqlı həll təqdim edir. Azərbaycan üçün bu, ölkənin regionda rəqəmsal texnologiyalar və innovasiya mərkəzinə çevrilməsi yolunda mühüm üstünlükdür.

Enerji sistemində keyfiyyət dəyişikliyi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsində deyib ki, Günəş və külək elektrik stansiyalarının xəritəsi təsdiqlənib, həm quruda, həm də dənizdə, o cümlədən azad edilmiş torpaqlarda: "Hazırda bizim əsas vəzifəmiz enerji mənbələrini qəbuletmə imkanlarını genişləndirməkdir. Çünki mövcud olan planlara görə, 2030-cu ilə qədər 6000 meqavat, 2032-ci ilə qədər isə 8000 meqavat Günəş, külək və su enerjisi bizim sistemimizə daxil ediləcək. Yəni bunu qəbul etmək, həzm etmək üçün biz enerji sistemimizi gücləndirməliyik. Buna "Energy Grid" deyirlər".

Prezident İlham Əliyev bildirib ki, bununla paralel olaraq batareya saxlanc sistemləri də qurulmalıdır: "Biz ilkin mərhələdə xarici şirkətlərə müraciət etdik ki, onlar investor kimi bu işi görsünlər. Amma gördük ki, böyük maraq yoxdur. Yəni dövlət xətti ilə təxminən 250 meqavat gücündə birinci batareyalar artıq quraşdırılır, amma daha da çox olacaq. Çünki bizim, yenə də deyirəm, qısamüddətli planlarımız 8 giqavat enerji əldə etməkdir".

Elektrik enerjisinin istehsalında bərpaolunan enerji mənbələrinin payının 2027-ci ildə 25 faizə, 2030-cu ildə isə 30 faizə çatdırılması proqnozu real layihələr və konkret investisiyalar üzərində qurulur. Bu artım təkcə statistik göstərici deyil, eyni zamanda, enerji sisteminin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidi deməkdir. Şəbəkənin dayanıqlılığı, enerji mənbələrinin balanslaşdırılması və ötürücü xətlərin modernləşdirilməsi bu prosesin ayrılmaz hissəsidir.

Avropaya açılan yaşıl enerji marşrutu

Yaşıl enerji dəhlizləri Azərbaycanın Avropa ilə enerji əməkdaşlığında da yeni imkanlar açır. Qara dəniz üzərindən yaşıl enerjinin ötürülməsi ideyası ölkəmizi yalnız qaz deyil, eyni zamanda, bərpaolunan enerji ixracatçısına çevirmək potensialı yaradır. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında rolunu genişləndirir və onu qlobal enerji keçidinin aktiv iştirakçısına çevirir.

İqlim məsuliyyəti və beynəlxalq imic

Bərpaolunan enerji siyasəti həm də iqlim öhdəlikləri kontekstində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Karbon emissiyalarının azaldılması, ekoloji tarazlığın qorunması və yaşıl inkişaf prinsiplərinin tətbiqi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu gücləndirir. Bu yanaşma ölkənin yalnız enerji istehsalçısı kimi deyil, məsuliyyətli və müasir dövlət kimi tanınmasına xidmət edir.

Strateji baxış və uzunmüddətli perspektiv

Nəticə etibarilə Azərbaycanın bərpaolunan enerji siyasəti ayrı-ayrı layihələrin cəmi deyil, uzunmüddətli strateji baxışın təzahürüdür. Bu siyasət enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi inkişaf, rəqəmsal transformasiya və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi əsas istiqamətləri vahid konsepsiya daxilində birləşdirir. Yaşıl enerji həm ölkənin daxili tələbatını ödəyir, həm ixrac imkanlarını genişləndirir, həm də gələcəyin iqtisadiyyatını formalaşdıran sahələr üçün etibarlı enerji bazası yaradır. Azərbaycan bu yolla təkcə regionda deyil, daha geniş coğrafiyada enerji keçidinin fəal iştirakçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirir.

Nigar Orucova, “İki sahil”