Tarixi təcrübə göstərir ki, zəngin təbii sərvətlərə malik olan ölkələrdə müstəqilliyin qorunub saxlanılması bəzən onun əldə edilməsindən daha çətin və mürəkkəb olur. Düşmən təcavüzünə məruz qalan və təcrübəsiz dövlət rəhbərləri tərəfindən idarə olunan Azərbaycanda bu proses daha da ağrılı idi. Ölkəmiz dövlət müstəqilliyini itirmək təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalmışdı. Belə ki, o dövr­də­ki si­ya­si rəh­bər­li­yin sə­riş­tə­siz­li­yi, Er­mə­nis­tan-Azər­bay­can, Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si, bir  mil­yon­dan ar­tıq soy­da­şı­mı­zın doğ­ma yurd-yu­va­sın­dan di­dər­gin düş­mə­si, Azər­bay­ca­nın iq­ti­sa­di, si­ya­si, in­for­ma­si­ya blo­ka­da­sı­na alın­ma­sı öl­kə­nin so­si­al-iq­ti­sa­di hə­ya­tın­da xa­os ya­rat­mış­dı. Bununla da 1991-ci ildən başlayaraq öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tın­da ümumi daxili məhsul istehsalı hər il or­ta he­sab­la 16,5 fa­iz azalmış, is­teh­sal po­ten­sia­lının 2/3-i  hissəsi sıradan çıxmışdı. Ümumi xarakterizə etsək, bu dövrdə ölkə iqtisadiyyatının həcmi 1989-cu ilin müvafiq göstəricisinin 20 faizini təşkil edirdi. 1992-ci il­də inf­lya­si­ya sə­viy­yə­si əv­vəl­ki ilə nis­bə­tən 4,9 də­fə ar­ta­raq 1012,3 fa­iz təş­kil etmişdi ki, nə­ti­cə­də sonrakı illərdə bu rəqəm özü­nün ən yük­sək həd­di­nə - 1763,5 fai­zə ça­tmışdı. Bu dövrdə öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­na de­mək olar ki, xa­ri­ci sər­ma­yə qo­yul­mamışdı. Məhz bu sə­bəb­lə­rə gö­rə iş­siz­lik sə­viy­yə­si xeyli artmışdı. 1991-ci il­dən baş­la­ya­raq 4 il ər­zin­də əmək­haq­qı 5,7 də­fə azalmışdı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti  İlham Əliyev tədbirlərin birində həmin dövrü xatırlayaraq qeyd edib: "Belə bir çətin anda, çətin dövrdə xalqımızın müdrikliyi bir daha özünü göstərdi. Xalqın təkidi və tələbi ilə ümummilli liderimiz Heydər Əliyev Azərbaycana qayıtdı, xalq onu Prezident seçdi və ondan sonra ölkəmizin inkişaf dövrü başlandı. Bütün xoşagəlməz meyillərə son qoyuldu, sabitlik, ictimai asayiş bərqərar olundu, qeyri-qanuni silahlı dəstələr tərksilah edildi. Bir sözlə, Azərbaycan inkişaf yoluna qədəm qoydu".

Bəli, məhz xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıtması ilə yeni iqtisadi yüksəliş başlanıldı, Azərbaycan iqtisadiyyatına xarici investisiyalar yatırıldı. Ulu Öndər digər sahələrdə olduğu kimi, bu sahədə də köklü dəyişikliklərin aparılması üçün yeni imkanlar yaratdı. Bu mərhələdə ilk növbədə gələcək müstəqil və güclü iqtisadi siyasətin zəminləri yaradıldı. Bu siyasətin başlıca istiqamətlərini müxtəlif mülkiyyət formaları əsasında yaradılan iqtisadi sistem, bazar iqtisadiyyatına keçid və dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya təşkil edirdi.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəh­bər­li­yi ilə uğur­la hə­ya­ta ke­çi­ri­lən in­ki­şa­f stra­te­gi­ya­sı sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­na yö­nəl­miş təd­bir­lə­rin sis­tem­li­li­yi, döv­lət tən­zim­lən­mə­si­nin li­be­ral­laş­dı­rıl­ma­sı, döv­lət sa­hib­kar mü­na­si­bət­lə­ri­nin ins­ti­tu­sio­nal­laş­dı­rıl­ma­sı ilə xa­rak­te­ri­zə edi­lir.

Ulu öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə iqtisadi islahatların mühüm istiqaməti olan özəlləşdirmə prosesi uğurla həyata keçirildi, bu ilk növbədə, ölkə vətəndaşına sahibkar, mülkiyyətçi olmaq hüququ verdi.

Eyni zamanda, 1993-1995-ci və 1997-2000-ci illəri əhatə edən sahibkarlığın inkişafı ilə bağlı iki Pövlət Proqramı sahibkarlığın inkişafının Azərbaycan dövlətinin iqtisadi siyasətinin prioritet sahələrdən birinə çevrilməsində müstəsna rol oynadı. Onların sayəsində iqtisadiyyatın və sahibkarlığın tənzimlənməsi sahəsində əhəmiyyətli tədbirlər həyata keçirildi, dövlətin  sahibkarlara maliyyə dəstəyi sistem halını aldı.

Həmçinin dövlət-sahibkar münasibətlərinin inkişafı və tənzimlənmənin yeni istiqamətlər üzrə təşkil edilməsi məqsədilə dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsi minimuma endirildi. Bu məqsədlə ilk addım kimi 17 iyun 1996-cı il tarixində "İstehsal, xidmət, maliyyə-kredit fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin qaydaya salınması və əsassız yoxlamaların qadağan edilməsi barədə" Fərmanla iqtisadi sahədə bir-birini təkrarlayan, paralel və lüzumsuz yoxlamaların sayı azaldıldı, bazar iqtisadiyyatının inkişafına mənfi təsir göstərən halların qarşısı alındı, vətəndaşların və hüquqi şəxslərin qanuni mənafelərinin qorunması məqsədi ilə həm qanunvericilik, həm də inzibatçılıq sahəsində müəyyən tədbirlər keçirildi.

Bu dövrdə sa­hib­kar­lar üçün ver­gi yü­kü­nün azal­dıl­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də döv­lət sə­viy­yə­sin­də mü­əy­yən ad­dım­lar  da atı­ldı ki, nə­ti­cə­də mən­fə­ət və əla­və də­yər ver­gi­si də­rə­cə­lə­ri, məc­bu­ri sı­ğor­ta haq­qının məbləği aşa­ğı sa­lı­ndı. 

Dövlət nəzarəti sisteminin təkmilləşdirilməsi, sahibkarlığın inkişafı, yerli və xarici iş adamlarının fəaliyyətinə əsassız müdaxilələrin qarşısının alınması, korrupsiya, rüşvətxorluq və digər vəzifədən sui-istifadə halları ilə mübarizənin genişləndirilməsi məqsədilə ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən 7 yanvar 1999-cu il tarixli "Dövlət nəzarəti sisteminin təkmilləşdirilməsi və sahibkarlığın inkişafı sahəsində süni maneələrin aradan qaldırılması haqqında" Fərman imzalandı. Məqsəd iqtisadi münasibətlərin səviyyəsinə uyğun müvafiq dövlət nəzarət mexanizmini tətbiq etmək, həmin nəzarətin daha məqbul vasitələrini seçmək, bazar münasibətlərinin inkişafına mənfi təsir göstərəcək halların qarşısını almaq, vətəndaşların və hüquqi şəxslərin qanuni mənafelərini qorumaq idi. İqtisadi və dövlət idarəetmə aparatında aparılan struktur islahatları isə ölkədə iqtisadiyyatın bütün sahələrinin, o cümlədən sahibkarlıq sektorunun inkişafına güclü təkan verdi.

Eyni zamanda, ölkəmizdə Azərbaycan Respublikasının "Sa­hib­kar­lıq fəaliyyəti haq­qın­da", "Tor­paq is­la­ha­tı haq­qın­da" qa­nun­la­rı­nın qə­bul olun­ma­sı bir da­ha gös­tə­rir ki, azad sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­na döv­lət hər cür dəs­tək olur.

Bununla da 1993-cü ilin ikinci yarısından başlayaraq aparılan ardıcıl və məqsədyönlü siyasət nəticəsində ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması, istehsalda yaranmış geriləmə proseslərinin qarşısının alınması və digər tədbirlərdən sonra iqtisadiyyatda tənəzzül tədricən aradan qaldırıldı və bununla da Azərbaycanın iqtisadi inkişafında mahiyyətcə yeni mərhələnin təməli qoyuldu.

Təsadüfi deyil ki, ulu öndər Hey­dər Əli­yev 2002-ci il aprelin 25-də yer­li sa­hib­kar­lar­la gö­rü­şün­də bildirirdi ki, Azər­bay­can döv­lə­ti­nin iq­ti­sa­di si­ya­sə­ti Azər­bay­ca­nın iq­ti­sa­diy­ya­tı­nı ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı yo­lu ilə in­ki­şaf et­dir­mək­dən iba­rət­dir: “Bu­nun üçün biz 1995-ci il­dən baş­la­ya­raq ar­dı­cıl sü­rət­də la­zım olan iq­ti­sa­di is­la­hat­la­rı hə­ya­ta ke­çi­ri­rik. Biz bu gün məm­nu­niy­yət his­si ilə de­yə bi­lə­rik ki, ar­tıq bi­zim iq­ti­sa­di si­ya­sə­ti­miz, hə­ya­ta ke­çir­di­yi­miz təd­bir­lər öz müs­bət nə­ti­cə­si­ni ve­rir və ver­mək­də­dir".

Ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlı olan bu siyasət hazırda Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi iqtisadi strategiyanın nüvəsini təşkil edir. Nəticədə sahibkarlığın inkişafı özünü ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunda əldə olunan nailiyyətlərlə büruzə verir.   

Ceyhun Piriyev,

“İki sahil”