Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun açılış mərasimindəki çıxışı ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyi, müstəqil xarici siyasəti, strateji tərəfdaşlıqları və mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq sahəsindəki fəaliyyəti baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının “Özümüzü beynəlxalq birliyin etibarlı və hörmətli bir üzvü kimi təqdim edə bilmişik” fikri Azərbaycanın müstəqillik illərində qurduğu beynəlxalq əlaqələrin əsas istiqamətlərini və ölkənin qlobal proseslərdə iştirakına dair yanaşmasını ifadə edir.

Müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq mövqeyi onların siyasi müstəqilliyi, iqtisadi potensialı, diplomatik əlaqələri, beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi töhfələr və müxtəlif məsələlər üzrə tərəfdaşları ilə münasibətlərinin xarakteri ilə sıx bağlıdır. Qlobal siyasi və iqtisadi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, regional münaqişələrin və təhlükəsizlik çağırışlarının artdığı bir şəraitdə dövlətlər arasında etimadın qorunması, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması və dialoqun davam etdirilməsi xüsusi aktuallıq qazanır. Azərbaycan da müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini müəyyənləşdirmək, müxtəlif ölkələrlə əməkdaşlığını genişləndirmək və milli maraqlarını beynəlxalq səviyyədə ifadə etmək istiqamətində fəaliyyət göstərib.

Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin əhatə dairəsinə xüsusi diqqət yetirilib. Dövlət başçısı Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq formatında münasibətlərin qurulduğunu, Avropa İttifaqının on üzv dövləti ilə strateji tərəfdaşlıq bəyannamələrinin və ya sazişlərinin mövcud olduğunu bildirib. 2025-ci ildə Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamənin, ABŞ ilə isə strateji xartiyanın imzalanması Azərbaycanın xarici siyasət əlaqələrinin mühüm istiqamətləri kimi qeyd olunub. Bu nümunələr ölkənin müxtəlif beynəlxalq siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə münasibətlərini inkişaf etdirmək xəttini əks etdirir.

Strateji tərəfdaşlıq münasibətləri yalnız siyasi təmaslarla məhdudlaşmır. Bu əlaqələr iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat və logistika, investisiya, təhsil, elm və humanitar sahələrdə yeni imkanların yaranmasına şərait yarada bilər. Tərəfdaşlığın davamlılığı isə qarşılıqlı maraqların nəzərə alınmasından, razılaşdırılmış öhdəliklərin həyata keçirilməsindən və uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılmasından asılıdır. Azərbaycanın müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərini genişləndirməsi beynəlxalq əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Ölkənin beynəlxalq mövqeyinin müəyyənləşməsində regional və çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarında iştirakı da mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin zirvə görüşünə ev sahibliyi etdiyini və təşkilatda sədrliyinin daha iki il uzadıldığını qeyd edib. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Məşvərət Formatına tamhüquqlu üzv kimi dəvət edilməsi də ölkənin regional əməkdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsini göstərən hadisələrdən biri kimi təqdim olunub. Bu platformalarda iştirak siyasi dialoqun inkişafı, ortaq maraqların müzakirəsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün imkanlar yaradır.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin diplomatik fəaliyyətinin başqa bir istiqamətidir. Dövlət başçısının çıxışında 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün Bakıda keçirilməsi və Azərbaycanın təşkilata sədrlik edəcəyi, 2028-ci ildə isə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünün Azərbaycanda təşkil olunacağı bildirilib. Bu tədbirlər müxtəlif regionları təmsil edən dövlətlərin nümayəndələrini bir araya gətirmək, siyasi məsələləri müzakirə etmək və qarşılıqlı əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq toplantıların təşkili müxtəlif tərəfdaşlarla təmasların gücləndirilməsinə və ölkənin beynəlxalq gündəlikdə iştirakına şərait yaradır.

Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri regional əlaqələrlə qlobal əməkdaşlıq istiqamətlərinin uzlaşdırılmasıdır. Ölkənin coğrafi mövqeyi Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafı üçün imkanlar yaradır. Müasir infrastruktur, enerji resursları, tranzit potensialı və qonşu dövlətlərlə qurulan münasibətlər Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında iştirakını əhəmiyyətli edir. Qlobal təchizat zəncirlərinin və alternativ nəqliyyat istiqamətlərinin aktuallaşdığı bir dövrdə bu imkanların səmərəli istifadəsi regional iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə töhfə verə bilər.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərində mühüm yer tutur. Ölkənin enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılması, enerji infrastrukturunun inkişafı və tərəfdaşlarla uzunmüddətli əlaqələrin qurulması enerji təhlükəsizliyi məsələləri ilə birbaşa bağlıdır. Bununla yanaşı, nəqliyyat və enerji sahələrində əməkdaşlığın davamlılığı siyasi etimadın, iqtisadi maraqların və qarşılıqlı faydanın uzlaşdırılmasını tələb edir. Bu istiqamətlər Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə iştirakının genişlənməsi üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqillik dövründə əldə etdiyi nailiyyətlərin xalqın zəhməti hesabına reallaşdığı da vurğulanıb. Dövlət müstəqilliyinin bərpası ölkəyə öz inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmək, milli maraqlarına uyğun qərarlar qəbul etmək və beynəlxalq əlaqələrini müstəqil şəkildə qurmaq imkanı verib. Müstəqil xarici siyasətin əsas mahiyyəti də məhz milli maraqların qorunması, digər dövlətlərin suverenliyinə hörmət və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanlarının inkişaf etdirilməsindən ibarətdir.

Beynəlxalq münasibətlərdə etibarlılıq, eyni zamanda, dövlətlərin suverenliyinə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmətlə əlaqəlidir. Azərbaycan uzun illər ərzində ərazi bütövlüyü məsələsini beynəlxalq gündəmdə saxlayıb, 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri nəticəsində ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib. Prezident İlham Əliyev forumdakı çıxışında münaqişələrin həlli, beynəlxalq hüququn tətbiqi və beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrası məsələlərinə də toxunub. Bu mövzular beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi prinsiplərin ardıcıl tətbiqinin və dövlətlərin suverenliyinə hörmətin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir.

Münaqişələrdən sonra davamlı sülhün qurulması beynəlxalq əməkdaşlığın əsas vəzifələrindən biridir. Azərbaycanın Ermənistanla sülh gündəliyinə dair mövqeyi və regionda yeni münasibətlər sisteminin formalaşdırılması ilə bağlı təşəbbüsləri Cənubi Qafqazda gələcək əməkdaşlıq imkanları baxımından əhəmiyyət daşıyır. Münaqişələrin uzunmüddətli həlli üçün siyasi iradə, qarşılıqlı etimad, razılaşdırılmış öhdəliklərə əməl olunması və regional kommunikasiyaların inkişafı vacib amillərdir. Sülhün möhkəmlənməsi yalnız dövlətlərarası münasibətlərə deyil, bütövlükdə regionun iqtisadi və sosial inkişafına da müsbət təsir göstərə bilər.

Azərbaycanın beynəlxalq birliyin etibarlı üzvü kimi mövqeyindən danışarkən mədəniyyətlərarası dialoqun rolunu da ayrıca qeyd etmək lazımdır. Ölkə tarixən Avropa ilə Asiya arasında mədəni əlaqələrin qurulduğu məkanlardan biri olub. Müxtəlif etnik qrupların və dini icmaların birgə yaşaması, milli ənənələrin qorunması və fərqli mədəniyyətlərə hörmət Azərbaycan cəmiyyətinin tarixi xüsusiyyətləri sırasında yer alır. Bu təcrübə müasir dövrdə mədəniyyətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün əhəmiyyətli zəmin yaradır.

Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu da bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlıq platforması kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd edildiyi kimi, forumun iştirakçıları arasında 100-dən artıq ölkəni təmsil edən nümayəndələr yer alıb. 2011-ci ildə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə keçirilən ilk forumdan sonra tədbir mədəniyyətlərarası münasibətlərin və qlobal gündəlikdəki məsələlərin müzakirəsi üçün geniş platformaya çevrilib. BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq bu təşəbbüsün inkişafında mühüm yer tutur.

Mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti müxtəlif xalqların bir-birini daha yaxşı tanımasına, fərqli dünyagörüşlərinə hörmətlə yanaşmasına və ortaq problemlərin müzakirəsinə şərait yaratmasındadır. Müasir dünyada dini və etnik zəmində anlaşılmazlıqların, ayrı-seçkiliyin və qarşıdurmaların qarşısının alınması üçün açıq ünsiyyət və qarşılıqlı etimad vacibdir. Dialoq mövcud fikir ayrılıqlarını avtomatik aradan qaldırmasa da, onların sülh yolu ilə müzakirəsi və ortaq həll imkanlarının araşdırılması üçün zəruri zəmin yaradır.

Azərbaycanın multikulturalizm təcrübəsi bu baxımdan beynəlxalq müzakirələrdə təqdim olunan mövzulardan biridir. Milli kimliyin qorunması ilə digər xalqların mədəniyyətinə hörmət arasında ziddiyyət yoxdur. Əksinə, öz tarixi və mənəvi dəyərlərini tanıyan cəmiyyət başqa mədəniyyətlərlə daha geniş və məzmunlu ünsiyyət qura bilər. Azərbaycan xalqının dilini, ənənələrini və həyat tərzini qoruyub saxlaması, müstəqillik illərində bu dəyərlərin inkişafına diqqət yetirilməsi milli kimliyin davamlılığı baxımından əhəmiyyətlidir.

Milli ənənələrin qorunması və gücləndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə mədəniyyət vasitəsilə iştirakına da təsir göstərir. Muğam sənəti, xalçaçılıq, aşıq yaradıcılığı, milli memarlıq, ədəbiyyat və xalq bayramları ölkənin mədəni zənginliyini nümayiş etdirən nümunələrdir. Bu irsin öyrənilməsi, qorunması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması həm gələcək nəsillərin milli kimliyinin möhkəmlənməsinə, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı marağın artmasına xidmət edir. Mədəni irs yalnız keçmişin yadigarı deyil, həm də müasir cəmiyyətin mənəvi inkişafını dəstəkləyən canlı sərvətdir.

Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdəki mövqeyi siyasi, iqtisadi və humanitar amillərin qarşılıqlı əlaqəsi fonunda formalaşır. Strateji tərəfdaşlıqlar diplomatik əlaqələrin inkişafına, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq iqtisadi imkanların genişlənməsinə, beynəlxalq təşkilatlarda iştirak isə çoxtərəfli dialoqun güclənməsinə şərait yaradır. Mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq bütün bu istiqamətləri tamamlayaraq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə töhfə verir.

Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın müstəqillik illərində qurduğu beynəlxalq əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərini bir araya gətirir. Dövlətin xarici siyasəti, strateji tərəfdaşlıqları, regional və qlobal platformalarda iştirakı, enerji və nəqliyyat potensialı, eləcə də mədəniyyətlərarası dialoqa verdiyi diqqət ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemindəki fəaliyyətinin əsas komponentləridir. Bu istiqamətlərin davamlı inkişafı qarşılıqlı etimada, milli maraqların qorunmasına, beynəlxalq hüquqa hörmətə və əməkdaşlığın praktik nəticələrinə əsaslanır.

Azərbaycanın beynəlxalq birliyin etibarlı və hörmətli üzvü kimi təqdim olunması ideyası məhz bu əlaqələrin bütöv mənzərəsi ilə bağlıdır. Ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri mövcud əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək, tərəfdaşlarla münasibətləri davamlı saxlamaq, regionda sülh və sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə vermək, eyni zamanda milli-mədəni irsini qoruyaraq beynəlxalq dialoqu inkişaf etdirməkdir. “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu da dövlətlər və xalqlar arasında anlaşmanın, qarşılıqlı hörmətin və birgə fəaliyyətin əhəmiyyətini önə çıxarır. Bu prinsiplərin ardıcıl inkişafı həm Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin, həm də daha geniş miqyasda əməkdaşlıq mühitinin gələcəyi üçün əhəmiyyət daşıyır.

Ramil Mirzəyev,
YAP Xətai rayon təşkilatının sədri