Ulu Öndər Heydər Əliyev milli dövlətçilik tarixində müstəsna rol oynamış dahi siyasi xadimdir. Ümummilli Liderin uzaqgörən siyasəti, güclü idarəçilik bacarığı və milli maraqlara əsaslanan fəaliyyəti nəticəsində dövlətçiliyin möhkəm təməlləri formalaşdırılmış, sabitlik və tərəqqi üçün etibarlı zəmin yaradılmışdır. Heydər Əliyevin həyatı və fəaliyyəti dövlət quruculuğu, siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf və milli həmrəylik anlayışları ilə bilavasitə bağlıdır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev 1969-cu ildə respublika rəhbərliyinə gəldikdən sonra qısa müddətdə idarəetmədə köklü dəyişikliklərə nail oldu və sistemli islahatlar həyata keçirdi. Onun rəhbərliyi dövründə sənaye sahəsi sürətlə inkişaf etdi, yeni istehsal müəssisələri yaradıldı, mövcud zavod və fabriklər modernləşdirildi. Bu siyasət nəticəsində iqtisadiyyatın müxtəlif sahələri arasında tarazlıq təmin olundu, sənayeləşmə prosesi gücləndirildi və respublika ittifaq daxilində qabaqcıl mövqelərdən birini tutmağa başladı. Aqrar sahədə də mühüm yeniliklər tətbiq olundu, kənd təsərrüfatının məhsuldarlığı artırıldı və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına yönəlmiş addımlar atıldı.
Eyni zamanda, Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi kadr siyasəti strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Ulu Öndər milli kadrların hazırlanmasını prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirərək gənclərin yüksək səviyyəli təhsil almasına geniş imkanlar yaratdı. Minlərlə gənc ittifaqın nüfuzlu ali təhsil müəssisələrinə göndərildi və onlar müxtəlif sahələr üzrə peşəkar mütəxəssis kimi yetişərək sonrakı dövrlərdə dövlət idarəçiliyində və iqtisadiyyatın inkişafında mühüm rol oynadılar. Bu yanaşma milli potensialın gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.
Sosial sahədə aparılan genişmiqyaslı işlər də təqdirəlayiq idi. Şəhər və rayonlarda yeni yaşayış massivləri salındı, yollar, kommunikasiya xətləri və digər infrastruktur obyektləri tikildi. Əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində həyat səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdı. Mədəniyyət, elm və təhsil sahələrinə göstərilən xüsusi diqqət isə milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına, inkişafına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə mühüm töhfə verdi.
1990-cı illərin əvvəllərində ölkəmizdə yaranmış mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət dövlətçiliyi ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu və cəmiyyət dərin böhranla üz-üzə idi. Belə bir şəraitdə xalqın təkidli tələbi ilə 1993-cü ilin iyun ayında Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı tarixi zərurətə çevrildi. Onun siyasi təcrübəsi və qətiyyəti sayəsində ölkədə anarxiya və qarşıdurma meyllərinin qarşısı qısa müddətdə alındı, ictimai-siyasi sabitlik bərpa edildi və idarəetmədə ardıcıllıq təmin olundu.
Ulu Öndər Heydər Əliyev dövlət qurumlarının formalaşdırılması istiqamətində sistemli addımlar atdı. Hüquqi dövlət quruculuğu prosesi sürətləndirildi, qanunvericilik bazası təkmilləşdirildi və demokratik idarəetmə prinsipləri tətbiq olunmağa başlandı. Bu dövrdə qəbul edilən mühüm qərarlar və həyata keçirilən islahatlar dövlətin gələcək inkişaf strategiyasının əsasını təşkil etdi. Sabitliyin təmin olunması ilə paralel olaraq iqtisadi dirçəliş üçün də əsaslı tədbirlər görüldü. Daxili resursların səfərbər edilməsi, xarici investisiyaların cəlb olunması və iqtisadi siyasətin düzgün istiqamətləndirilməsi nəticəsində tənəzzülün qarşısı alındı və inkişaf üçün yeni imkanlar yarandı. Bu mərhələ sonrakı uğurların başlanğıc nöqtəsi kimi tarixə düşdü.
1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan və “Əsrin müqaviləsi” kimi tarixə düşən neft sazişi iqtisadi inkişafın əsas komponentlərindən birinə çevrildi. Həmin saziş beynəlxalq enerji şirkətlərinin iştirakı ilə həyata keçirilərək zəngin karbohidrogen ehtiyatlarının səmərəli şəkildə işlənməsinə imkan yaratdı. Beləliklə, enerji sektorunda yeni mərhələ başlandı və qlobal enerji bazarına inteqrasiya sürətləndi. Sazişin icrası nəticəsində böyük həcmdə xarici sərmayələr cəlb olundu, müasir texnologiyalar tətbiq edildi və yeni ixrac infrastrukturu yaradıldı. Boru kəmərlərinin inşası, enerji layihələrinin genişləndirilməsi və regional əməkdaşlığın inkişafı dövlətin iqtisadi gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Bu layihələr həm də regionda enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynadı. Enerji strategiyası yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi və geosiyasi baxımdan mühüm nəticələr verdi. Dövlətimiz beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirdi və qlobal layihələrin fəal aktoruna çevrildi. Bu isə uzunmüddətli inkişaf üçün geniş perspektivlər yaratdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən həyata keçirilən sosial-iqtisadi siyasət genişmiqyaslı, məqsədyönlü və çoxşaxəli yanaşma ilə səciyyələnərək dövlətin dayanıqlı inkişafının əsasını formalaşdırdı. Bu siyasətin mərkəzində bazar iqtisadiyyatına ardıcıl və mərhələli keçidin təmin olunması dayanırdı. Keçid dövrünün mürəkkəbliyinə baxmayaraq, iqtisadi sabitliyin qorunması və makroiqtisadi tarazlığın təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Sahibkarlığın inkişafı üçün əlverişli mühit yaradıldı, qanunvericilik bazası təkmilləşdirildi, mülkiyyət münasibətləri yenidən formalaşdırıldı və investisiya qoyuluşlarının təşviqi üçün zəruri mexanizmlər tətbiq olundu. Özəlləşdirmə proqramlarının həyata keçirilməsi iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində struktur dəyişikliklərinə səbəb oldu, dövlət sektorunun yükü azaldıldı və rəqabət mühitinin formalaşmasına geniş imkanlar açıldı. Bu tədbirlər nəticəsində iqtisadi fəallıq artdı, özəl sektorun rolu gücləndi və iqtisadiyyatın liberallaşdırılması istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olundu.
Sosial-iqtisadi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri regionların tarazlı inkişafının təmin edilməsi idi. Bu məqsədlə ölkənin müxtəlif bölgələrində genişmiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirildi, yollar, enerji və kommunikasiya xətləri yeniləndi, yeni sosial obyektlər inşa olundu. Regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması, yeni iş yerlərinin yaradılması və əhalinin məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsi prioritet vəzifələrdən biri kimi müəyyənləşdirildi. Xüsusilə kənd təsərrüfatının inkişafına yönəlmiş siyasət ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına, kənd yerlərində həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə və aqrar sektorun modernləşdirilməsinə mühüm töhfə verdi. Fermerlərin fəaliyyətinin stimullaşdırılması, torpaq islahatlarının həyata keçirilməsi və kənd təsərrüfatı istehsalının genişləndirilməsi nəticəsində bu sahədə davamlı inkişaf meyilləri formalaşdı. Sosial proqramların icrası, əhalinin həssas təbəqələrinin müdafiəsinin gücləndirilməsi və sosial təminat sisteminin təkmilləşdirilməsi isə ümumi rifahın yüksəlməsinə xidmət edən əsas amillərdən biri oldu.
Maliyyə sabitliyinin təmin olunması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin sosial-iqtisadi siyasətində mühüm yer tuturdu və bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər iqtisadiyyatın dayanıqlığını artırdı. Milli valyutanın sabitliyinin qorunması, inflyasiyanın nəzarət altına alınması və pul-kredit siyasətinin səmərəli təşkili makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsinə imkan verdi. Bank-maliyyə sektorunda aparılan islahatlar nəticəsində maliyyə institutlarının fəaliyyəti təkmilləşdirildi, kredit resurslarına çıxış imkanları genişləndirildi və iqtisadi subyektlərin maliyyə dayanıqlığı gücləndirildi. Büdcə siyasətində şəffaflığın artırılması, gəlir və xərclərin səmərəli idarə olunması, strateji ehtiyatların formalaşdırılması kimi addımlar iqtisadi təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət etdi. Bütün bu tədbirlər nəticəsində iqtisadi sistemdə sabitlik möhkəmləndirildi, davamlı inkişaf üçün etibarlı zəmin yaradıldı və gələcək iqtisadi yüksəlişin əsasları formalaşdırıldı.
Təhsil sahəsində həyata keçirilən siyasət gələcəyə hesablanmış strateji istiqamətlərdən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı və Ulu Öndər Heydər Əliyev bu sahəni dövlət quruculuğunun əsas dayaqlarından biri kimi qiymətləndirirdi. Onun təşəbbüsü ilə təhsil sistemində köklü və məqsədyönlü islahatlar həyata keçirildi, ümumtəhsil və ali məktəblərin maddi-texniki bazası əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirildi, yeni təhsil ocaqları tikildi və mövcud müəssisələr əsaslı şəkildə yenidən quruldu. Müasir tədris metodlarının tətbiqi, proqram və dərsliklərin yenilənməsi, pedaqoji kadrların peşəkarlığının artırılması istiqamətində görülən işlər təhsilin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlməsinə səbəb oldu. Bu islahatlar nəticəsində yalnız nəzəri biliklərə deyil, həm də praktik bacarıqlara malik, müasir çağırışlara cavab verən yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanması üçün geniş imkanlar yarandı.
Xaricdə təhsil imkanlarının genişləndirilməsi isə insan kapitalının inkişafına yönəlmiş mühüm addımlardan biri idi. Gənclərin dünyanın nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil alması üçün yaradılan şərait onların beynəlxalq təcrübə qazanmasına, yeni bilik və texnologiyalarla tanış olmasına imkan verdi. Bu gənclər Vətənə qayıtdıqdan sonra müxtəlif sahələrdə – dövlət idarəçiliyində, iqtisadiyyatda, elm və texnologiya sahələrində fəal iştirak edərək ümumi inkişaf prosesinə mühüm töhfələr verdilər. Eyni zamanda, milli dəyərlərə əsaslanan təhsil siyasəti vətənpərvərlik ruhunun formalaşdırılmasına, gənc nəslin milli kimliyə və dövlətçilik ənənələrinə bağlı şəkildə yetişdirilməsinə xidmət edirdi. Bu yanaşma təhsilin yalnız bilik verməklə məhdudlaşmadığını, həm də mənəvi-ideoloji baxımdan sağlam və məsuliyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasında mühüm rol oynadığını bir daha təsdiqlədi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin xarici siyasəti milli maraqlara əsaslanan, balanslı və praqmatik yanaşması ilə səciyyələnərək dövlətin beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli yer tutmasına imkan yaratdı. Onun rəhbərliyi dövründə müxtəlif siyasi və iqtisadi sistemlərə malik dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq münasibətləri quruldu, beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələr ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə genişləndirildi, diplomatik fəaliyyət isə keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldi. Uzaqgörən diplomatiya nəticəsində ölkə regionda sabitlik və əməkdaşlıq təşəbbüslərinin fəal iştirakçısına çevrildi, beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan mövqeyi ilə etibarlı tərəfdaş kimi tanındı. Bu siyasət həm də milli maraqların qorunması ilə yanaşı, iqtisadi və siyasi əlaqələrin şaxələndirilməsinə, yeni tərəfdaşlıqların formalaşmasına və mövcud əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinə şərait yaratdı.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi strateji xətt Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Həyata keçirilən ardıcıl siyasət nəticəsində dövlətimiz daha da güclənmiş, iqtisadi potensial artmış və müasir çağırışlara uyğun inkişaf təmin olunmuşdur. Xüsusilə ordu quruculuğu sahəsində görülən işlər müdafiə qabiliyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsinə gətirib çıxarmışdır.
2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Zəfər milli birliyin, güclü siyasi iradənin və düzgün strategiyanın nəticəsi kimi tarixə düşüb. Bu Qələbə uzun illər davam edən münaqişəyə son qoyaraq ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm dönüş nöqtəsi olub. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın suverenliyi tam təmin olunub və dövlət nəzarəti bütün ərazilərdə bərpa edilib. Bu əlamətdar hadisə müasir tarixdə mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir və əldə olunan uğurların məntiqi davamı kimi çıxış edir. Şanlı zəfərlər nəticəsində dövlətimizin beynəlxalq arenada mövqeləri daha da möhkəmlənib.
Meydanəli Yolçiyev,
YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədri
