Azərbaycan tarixində qadınların rolu
Azərbaycan tarixində qadınların rolu hər zaman mühüm və əhəmiyyətli olmuşdur. Qədim dövrlərdən müasir dövrə qədər Azərbaycan qadını cəmiyyətin ictimai, siyasi, mədəni və mənəvi həyatında fəal iştirak etmiş, dövlətçiliyin qorunmasında və milli dəyərlərin yaşadılmasında böyük xidmətlər göstərmişdir. Tarixin müxtəlif mərhələlərində qadınlar həm qəhrəman sərkərdə, həm müdrik diplomat, həm istedadlı şairə, həm də fədakar ana kimi çıxış edərək xalqın yaddaşında silinməz iz qoymuşlar.
Qədim dövrdə qadınların rolu
Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş qədim tayfa birliklərində və dövlət qurumlarında qadınların cəmiyyətdə yüksək mövqeyə malik olduğu məlumdur. Əfsanəvi hökmdar Tomris qadın iradəsinin və cəsarətinin rəmzi kimi tarixə düşmüşdür. O, xalqını yadelli işğalçılardan qoruyaraq güclü sərkərdə kimi tanınmışdır. Bu fakt göstərir ki, Azərbaycan torpaqlarında qadın yalnız ailə çərçivəsində deyil, həm də dövlət idarəçiliyində mühüm rol oynamışdır.
Qədim mifologiya və dastanlarımızda da qadın obrazları güclü, mübariz və müdrik xarakterdə təsvir edilir. Bu isə qadına olan hörmətin və yüksək dəyərin qədim köklərə malik olduğunu sübut edir.
Orta əsrlərdə qadınların ictimai-siyasi fəaliyyəti
Orta əsrlər dövründə də Azərbaycan qadınları dövlət və diplomatiya sahəsində mühüm rol oynamışlar. Xüsusilə Sara Xatun Şərq diplomatiyasında müstəsna yer tutmuşdur. O, Ağqoyunlu dövlətinin xarici siyasətində fəal iştirak etmiş, bir sıra mühüm danışıqlarda ölkəsini təmsil etmişdir. Sara Xatunun uzaqgörənliyi və siyasi bacarığı nəticəsində dövlətin maraqları qorunmuşdur.
Bu dövrdə qadınlar həm də elm və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərmiş, saray mühitində ədəbiyyatın və incəsənətin inkişafına töhfə vermişlər. Onların fəaliyyəti sübut edir ki, Azərbaycan cəmiyyətində qadın hər zaman hörmət və nüfuz sahibi olmuşdur.
XIX əsrdə maarifçilik və mədəni yüksəliş
XIX əsr Azərbaycan tarixində maarifçilik hərəkatının gücləndiyi bir dövrdür. Bu mərhələdə qadınların təhsilə cəlb olunması və ictimai həyata qoşulması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Azərbaycanın görkəmli şairəsi Xurşidbanu Natəvan ədəbiyyat sahəsində böyük nüfuz qazanmış, xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə də seçilmişdir. O, Qarabağda su kəmərinin çəkilməsinə yardım göstərmiş, mədəni mühitin inkişafına töhfə vermişdir.
Bu dövrdə qadınların maariflənməsi cəmiyyətin inkişafına güclü təsir göstərmişdir. İlk qız məktəblərinin açılması Azərbaycan qadınının ictimai həyatda daha fəal iştirakına şərait yaratmışdır. Təhsil alan qadınlar sonradan müəllimə, həkim və maarifçi kimi fəaliyyət göstərərək yeni nəslin formalaşmasında mühüm rol oynamışlar.
XX əsrdə qadınların hüquq və azadlıqları
XX əsr Azərbaycan qadınlarının ictimai-siyasi hüquqlarının genişləndiyi dövr kimi xarakterizə olunur. 1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçki hüququ verən ilk müsəlman Şərq dövləti olmuşdur. Bu, Azərbaycan qadınının cəmiyyət həyatında bərabərhüquqlu iştirakının hüquqi əsasını qoymuşdur.
Sovet dövründə qadınların təhsilə və əmək bazarına cəlb olunması geniş vüsət almışdır. Qadınlar elm, səhiyyə, sənaye və mədəniyyət sahələrində mühüm vəzifələr tutmuş, cəmiyyətin inkişafında fəal rol oynamışlar.
XX əsrin sonlarında Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qadın siyasətçilər, alimlər və ictimai xadimlər ölkənin quruculuq prosesində yaxından iştirak etmişlər.
Müasir dövrdə Azərbaycan qadını
Bu gün Azərbaycan qadını dövlət idarəçiliyində, parlamentdə, elm və təhsil sahəsində, beynəlxalq təşkilatlarda fəal təmsil olunur. Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva humanitar və mədəni layihələrin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır, ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artmasına töhfə verir.
Müasir dövrdə qadınlar həm də sahibkarlıq, incəsənət, idman və digər sahələrdə uğurlar qazanırlar. Onların fəaliyyəti göstərir ki, Azərbaycan qadını həm milli dəyərlərə sadiqdir, həm də müasir çağırışlara uyğun inkişaf edir.
Eyni zamanda, Azərbaycan qadını ailə institutunun qorunmasında, milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Ana kimi o, cəmiyyətin sağlam təməlinin formalaşmasına töhfə verir.
Azərbaycan tarixində qadınların rolu çoxşaxəli və zəngindir. Qədim dövrdən başlayaraq müasir mərhələyədək qadınlar dövlətin idarə olunmasında, diplomatiyada, ədəbiyyatda, elmdə və ictimai həyatda fəal iştirak etmişlər. Onlar həm qəhrəmanlıq, həm müdriklik, həm də mərhəmət simvolu kimi tarixə düşmüşlər.
Azərbaycan qadını hər zaman cəmiyyətin inkişafında aparıcı qüvvələrdən biri olmuş, milli kimliyin və dövlətçiliyin qorunmasında mühüm rol oynamışdır. Bu gün də onların fəaliyyəti ölkənin tərəqqisinə və gələcək uğurlarına güclü təkan verir.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının əməkdaşı
