“Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” QSC-nin nəzdində fəaliyyət göstərən Teleradio Akademiyasında “Mediada Azərbaycan dili” mövzusunda təlimlərin növbəti mərhələsi təşkil olunub.

“İki sahil” xəbər verir ki, bu dəfə təlim “Ekran-efirdə ədəbi tələffüz və publisistik üslub” mövzusuna həsr olunub. Təlim çərçivəsində Bakı Dövlət Universitetinin professoru Qulu Məhərrəmli “necə yazılırsa, elə də oxunmalıdır” fikrinin doğru yanaşma olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, yazılı və şifahi nitq arasında fərq var və efir dili xüsusi qaydalarla tənzimlənməlidir.

Qulu Məhərrəmli onu da vurğulayıb ki, televiziya dili şifahi nitqin publisistik qoludur və bu dil normaya salınmalıdır. Xəbərlər redaktə olunmalı, artıq hissələr çıxarılmalı və mətn müəyyən qaydalara uyğunlaşdırılmalıdır.

Təlim zamanı televiziya nitqinin aydın və yığcam olması, mövzuya fokuslanmağın vacib olduğu bildirilib. Qulu Məhərrəmli onu da qeyd edib ki, nitqdə təbiilik qorunmalı, dilə yatmayan sözlərdən istifadə edilməməlidir.

Təlimdə MEDİA-nın icraçı direktorunun müavini Natiq Məmmədli Azərbaycan dilinin ən çox ədəbiyyat və jurnalistika sahəsində ədəbi dilin yazılı formasında istifadə edildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, dilin yaşaması və mövcudluğunu qoruması üçün bu iki sahə vacibdir. Natiq Məmmədli onu da vurğulayıb ki, Azərbaycan publisistikasının zəngin ənənələri var və jurnalistika bu ənənələrin ifadə olunması üçün əsas vasitələrdən biridir. Məruzəçi xatırladıb ki, Mirzə Fətəli Axundzadədən Həsən bəy Zərdabiyə qədər, həmçinin Cümhuriyyət dövrü ziyalıları məqalələr yazaraq dilin mövcudluğunu qoruyublar.

Natiq Məmmədli ədəbi dilin formaları haqqında da danışıb. O qeyd edib ki, dilin şifahi forması mühazirələrdə, məruzələrdə, radio və televiziya dilində, həmçinin bədii-publisistik nitqdə istifadə edilməlidir. Yazılı formada isə mürəkkəb sintaksis və fikrin bütün incəliklərinin ifadəsi vacibdir. Daha sonra o, bədii publisistikanın janrları barədə məlumat verib. Natiq Məmmədli qeyd edib ki, bu janrlara oçerk, felyeton, esse, epistolyar mətn daxildir, hər biri özünəməxsus üslub xüsusiyyətlərinə malikdir və jurnalistlər bu janrları bilməli, onları düzgün tətbiq etməyi öyrənməlidirlər.

Təlimdə Əməkdar mədəniyyət işçisi, nitq mədəniyyəti üzrə mütəxəssis Aygül Qaradağlı isə “Nitqdə olan qüsurların aradan qaldırılması: praktik iş” mövzusunda çıxış edib. O bildirib ki, hər bir azərbaycanlı öz ana dilini mükəmməl bilməli və onu qorumalıdır. Ana dili xalqın varlığını yaşadan əsas amillərdəndir və milli mənsubiyyətin qorunması hər bir vətəndaşın ali vəzifəsidir.

Çıxışı zamanı dilimizin tarixi inkişaf mərhələlərinə toxunan mütəxəssis aparıcılar və media nümayəndələri üçün nitq mədəniyyətinin vacibliyini ön plana çəkərək nitq mədəniyyətimizin açar sözü olmasını bildirib.

Bu fikri əsaslandırmaq üçün Məhəmməd Füzulinin “Söz” rədifli qəzəlindən misralar səsləndirilib. O da qeyd olunub ki, insan danışarkən məhz sözünə görə dəyərləndirilir və söz büllur kimi saf, aydın və təsirli olmalıdır.

Təlim boyunca nitq mədəniyyətinin əsas prinsipləri-texnika, məntiqi vurğu, intonasiya, jest və mimikaların düzgün istifadəsi haqqında ətraflı məlumat verilib. Aygül Qaradağlı onu da bildirib ki, natiqlik prosesində intonasiya əsas şərtlərdən biridir. Kobud və monoton danışıq dinləyicini yorur, mimika və jestlərin isə mövzuya uyğunluğu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nitq pauzalarının yerində istifadəsi çıxışa ahəng və gözəllik qatır.

Aygül Qaradağlı əlavə edib ki, düzgün və təsirli danışıq üçün nəfəsalmanın düzgün idarə olunması vacibdir. Təlimdə praktik olaraq nəfəsalma texnikaları nümayiş etdirilib. Ağız aparatının, xüsusilə, alt çənənin aktiv və sərbəst işləməsinin əhəmiyyəti qeyd olunub. Bunun üçün xüsusi məşqlər tövsiyə edilib.

Xatırladaq ki, təlimlərin keçirilməsinin əsas məqsədi media mühitində Azərbaycan dilinin düzgün, səlis və ədəbi norma çərçivəsində istifadəsinin təşviq edilməsidir.