Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı ölkənin ictimai-siyasi həyatında əlamətdar hadisə kimi yadda qaldı. Burada çıxış edən Prezident, partiyanın Sədri İlham Əliyev vurğuladı ki, qurultay ilk dəfə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa olunduqdan sonra keçirilir və bu, onun müzakirələrinə tamamilə yeni məzmun verir. Dövlət başçısı partiyanı Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi adlandırdı, otuz ildən artıq müddətdə hakimiyyət məsuliyyəti daşıdığını xatırlatdı və son illərin uğurlarında partiya fəallarının payına xüsusi qiymət verdi. Çıxışda keçilən tarixi yol, Zəfərin əhəmiyyəti, təhlükəsizlik, xarici siyasət, iqtisadiyyat və sosial məsələlər geniş şəkildə işıqlandırıldı, qarşıdakı dövrün vəzifələri müəyyənləşdirildi.
Çıxışın tarixi hissəsində İlham Əliyev partiyanın 1992-ci ilin noyabrında Naxçıvanda keçirilmiş təsis qurultayından başlayan yolunu xatırlatdı və həmin tarixi gələcək qələbələrin başlanğıcı kimi qiymətləndirdi. Dövlət başçısı 8 Noyabr və 20 Sentyabr tarixlərini xalqın yaddaşında əbədi bayram kimi qalacaq dönüş nöqtələri adlandırdı, şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etdi. Onun fikrincə, bu qələbələr Azərbaycanın öz gücünə arxalanaraq əldə etdiyi presedentdir və xalqın vahid mövqeyi olmadan mümkün olmazdı. Qurultayda eyni zamanda ölkənin müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik və güclü hərbi potensial üzərində qurulmuş ana siyasi xəttinin dəyişməz qaldığı bildirildi.
Qurultayda səslənən fikirlər içərisində ideoloji təhlükəsizlik məsələsi xüsusi yer tutdu. Prezident bildirdi ki, ideoloji təxribat fiziki təhdid qədər ciddidir, çünki o, birbaşa ölkənin daxilinə yönəlir və internetin, kiberhücumların, süni intellektin dövründə sərhəd tanımır. Bu təhlükələrdən qorunmağın ilk və ən etibarlı yolu kimi təhsil göstərildi: xalq nə qədər savadlı və bilikli olarsa, yalana, şayiəyə və zəhərli təbliğata bir o qədər az uyar. İkinci mühüm amil kimi vətənpərvərlik adlandırıldı. Dövlət başçısı həmçinin partiya fəallarına ideoloji işi şablonlardan və formal tədbirlərdən uzaqlaşdırıb müasir məzmunla zənginləşdirməyi, ölkədəki quruculuq və reallıqları, xüsusilə gənclərə çatdırmağı tapşırdı.
Qurultayda iqtisadi və sosial məsələlərə də geniş yer ayrıldı. Prezident gələn il minimum əməkhaqqının, pensiyaların və sosial müavinətlərin artırılması barədə göstərişin verildiyini bildirdi, investisiya forumlarında imzalanan müqavilələrin dəyərinin 20 milyard dolları ötdüyünü, xarici borcun ümumi daxili məhsulun cəmi 5,6 faizi təşkil etdiyini açıqladı. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda “Böyük Qayıdış”ın daha sürətlə davam edəcəyi, hazırda orada 96 min insanın yaşadığı və işlədiyi də qeyd olundu. Bu geniş quruculuq proqramı isə yalnız yol və binalarla bitmir; onu davam etdirəcək savadlı, vətənpərvər və məsuliyyətli nəsil də tələb edir. Həmin nəslin yetişdiyi əsas məkan isə məktəbdir.
Məhz bu kontekstdə məktəb mühitinin necə qurulması məsələsi xüsusi əhəmiyyət qazanır. Gənc nəslin düşüncəsi, dəyərlər sistemi və cəmiyyətə münasibəti ilk növbədə təhsil müəssisəsində formalaşır. Vahid məktəbli forması da bu mühitin ayrılmaz elementlərindən biridir. Onun məqsədi təhsil müəssisəsində vahid və səliqəli görünüş mədəniyyətini təşviq etmək, rahat, təhlükəsiz və dərs prosesinə uyğun geyim ənənəsi yaratmaqdır. Beləliklə, məsələ yalnız geyim seçimi ilə bağlı deyil; o, həm təhsil fəlsəfəsini, həm də şagirdin sosial adaptasiyasını əhatə edən daha geniş yanaşmanın tərkib hissəsidir.
Bu yanaşmanın əsasında bərabərlik prinsipi dayanır. Məktəb hər uşağın ailəsinin sosial vəziyyətindən, maddi imkanından, etnik və ya dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq eyni şəraitdə təhsil aldığı və eyni imkanlara malik olduğu məkan olmalıdır. Uşaqlar eyni parta arxasında oturarkən bir-birindən geyimlə seçilmirsə, onların münasibətlərində də sağlam mühit formalaşır. Qurultayda dövlətin qazandığı nailiyyətlərin xalqın vahid mövqeyi və birliyi sayəsində mümkün olduğu bir daha vurğulandı; bu birlik hissinin tərbiyəsi isə kiçik yaşdan, məhz məktəb kollektivindən başlayır. Təcrübə göstərir ki, uşaq kollektivində görünüş fərqləri çox vaxt müqayisə və rəqabət yaradır, bu isə təhsilə yönəlməli olan diqqəti yayındırır. Müəllim üçün də bu, sinifdə eyni mühit yaratmaq, tələbləri bütün şagirdlərə eyni şəkildə qoymaq baxımından əlverişlidir.
Dövlət təhsil sisteminin dünyəvi xarakteri də məsələnin mühüm tərəfidir. Dünyəvi təhsil məktəbin bütün şagirdlər üçün neytral və inklüziv məkan olması deməkdir. Burada hər kəs özünü rahat, bərabərhüquqlu və təhlükəsiz hiss etməlidir. Vahid forma bu neytrallığı gündəlik həyatda real şəkildə təmin edən vasitələrdən biridir: o, fərdi və qrup fərqlərini nümayiş etdirməyə yönəlmiş ayrı-ayrı geyim nümunələrini məktəbdən kənarda saxlayır və şagirdləri yalnız təhsil, bilik və xarakter üzərindən dəyərləndirməyə imkan verir. Bu isə hər bir şagirdin potensialının yalnız bilik və bacarıq üzərindən üzə çıxmasına imkan yaradır.
Forma həm də kollektivə aidlik, məsuliyyət və məktəb kimliyi hissinin formalaşmasına müsbət təsir göstərir. Şagird eyni geyimdə olan yoldaşları ilə birlikdə özünü böyük bir ailənin üzvü kimi hiss edir, məktəbin adına və nüfuzuna görə məsuliyyət daşıdığını anlayır. Qurultayda vətənpərvərliyin və öz dövləti ilə fəxr etmək duyğusunun ideoloji təhlükələrə qarşı güclü maneə olduğu bildirilmişdi. Aidlik hissi də məhz bu duyğunun uşaq yaşlarında formalaşan ilk halqalarından biridir: məktəbinə bağlı olan uşaq sabah ölkəsinə də bağlı olacaq.
Vahid forma sosial-iqtisadi fərqlərin məktəb daxilində hiss olunmasının qarşısını almağa da xidmət edir. Bahalı marka geyimlər, geyimdəki müxtəliflik bəzən uşaqlar arasında özünü göstərmək, müqayisə, narazılıq və hətta ayrı-seçkilik hisslərini doğura bilər. Belə risklər isə təhsil prosesinə, uşağın psixoloji rahatlığına və sinif mühitinə mənfi təsir göstərir. Vahid geyim isə bütün şagirdlərə eyni başlanğıc nöqtəsi verir və diqqəti geyimdən çıxarıb dərsə yönəldir. Bu, sosial ədalət prinsipinin kiçik, lakin gündəlik təcrübədə hiss olunan ifadəsidir. Xüsusilə çoxuşaqlı və ya aşağı gəlirli ailələr üçün bu, uşağın özünü digərlərindən geri qalmış hiss etməməsi və valideynin geyimə görə əlavə təzyiq altında qalmaması deməkdir. Ədalətli mühitdə böyüyən uşaq sabah cəmiyyətdə də bərabərlik və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə daha asan uyğunlaşır.
Məktəbli geyimi ilə bağlı qaydalara əməl olunması məktəb-valideyn əməkdaşlığının güclənməsinə də töhfə verir. Ailə ilə məktəb arasında ortaq razılaşma və qarşılıqlı etimad uşağın intizamlı böyüməsi üçün vacib şərtdir. Təhsil müəssisələrində daxili nizam-intizam qaydalarına riayət bütün şagirdlərin və valideynlərin ümumi məsuliyyətidir, geyim kodeksi isə həmin nizamın görünən hissəsidir. Bu mənada vahid məktəbli forması təhsil prosesinin keyfiyyətinə dəstək verən köməkçi vasitə kimi qiymətləndirilir. Şagird səhər məktəbə hazırlaşarkən geyim barədə düşünməyə vaxt itirmir, özünü işgüzar əhval-ruhiyyədə hiss edir və dərs rejiminə daha rahat keçid edir. Bu da gündəlik intizamı gücləndirən kiçik, lakin mühüm vərdişdir.
Eyni zamanda, formanın müəyyən edilməsində praktiklik və rahatlıq əsas götürülməlidir. Geyim şagirdin yaş xüsusiyyətlərinə, tədris prosesinin tələblərinə, mövsümə və fiziki fəaliyyətə uyğun olmalı, hərəkəti məhdudlaşdırmamalı, valideynlərə isə əlavə maddi yük yaratmamalıdır. Forma modelləri hazırlanarkən valideynlərin, pedaqoqların və tibb mütəxəssislərinin rəyi nəzərə alınarsa, qayda cəmiyyət tərəfindən daha rahat mənimsənilər. Keyfiyyətli, əlverişli qiymətli və gündəlik istifadəyə davamlı parça seçimi də bu prosesin ayrılmaz hissəsi olmalıdır. Belə yanaşma formanın məcburi məhdudiyyət kimi deyil, uşağın rahatlığına və təhsilinə xidmət edən ağlabatan qayda kimi qəbul olunmasına şərait yaradır.
Ümumiləşdirsək, vahid məktəbli forması məsələsi Qurultayda ortaya qoyulan strateji istiqamətlərlə üst-üstə düşən məzmun daşıyır: o, təhsilin, vətənpərvərliyin, birliyin və gənc nəslin düzgün formalaşdırılmasının ayrı-ayrı həlqələrini bir araya gətirir. Partiya fəalları və təhsil ictimaiyyəti bu məsələnin mahiyyətini cəmiyyətə, xüsusilə valideynlərə səbirlə və əsaslı şəkildə izah etməlidir. Qurultayda Prezidentin gənclərin beyinlərinin informasiya təxribatlarından qorunmasının vacibliyini önə çəkməsi də göstərir ki, təhsil və tərbiyə sahəsində atılan hər bir addım ölkənin gələcək təhlükəsizliyinə xidmət edən strateji investisiyadır. Məktəbdə formalaşan sağlam mühit, bərabərlik duyğusu və vahid dəyərlər sistemi uşağı həm xarici təsirlərə qarşı daha davamlı edir, həm də onu ölkənin inkişafında fəal iştirak etməyə hazırlayır. Çünki məqsəd yalnız geyimi unifikasiya etmək deyil, bərabərlik, dünyəvilik, intizam və məktəb kimliyi üzərində qurulmuş sağlam təhsil mühiti yaratmaqdır.
Cavid Məmiyev,
YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədr müavini
