Dövlətin varlığını şərtləndirən anlayışlar sırasında suverenlik xüsusi yer tutur. O, yalnız hüquqi termin deyil, xalqın öz torpağında söz sahibi olmasının, öz taleyini müstəqil müəyyən etməsinin ifadəsidir. Suveren dövlətin sərhədləri daxilində qanunun aliliyi təmin olunur, qərarlar kənar mərkəzlərdə deyil, öz paytaxtında qəbul edilir, bayraq ölkənin hər nöqtəsində maneəsiz dalğalanır. Azərbaycan xalqı bu həqiqətin dəyərini uzun illər ərzində verdiyi qurbanlardan, itirdiyi və yenidən qazandığı torpaqlardan öyrənib. Buna görə sentyabrın 20-si milli iradənin və dövlət suverenliyinin təsdiqi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın növbəti təcavüzünə cavab olaraq başlanan 44 günlük Vətən müharibəsi otuz illik işğala son qoydu, ərazi bütövlüyümüz döyüş meydanında bərpa edildi. Şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin fədakarlığı və xalqın birliyi bu Zəfərin əsasını təşkil etdi. Lakin suverenliyin tam bərpası üçün daha bir addım atılmalı idi.

2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda törədilən təxribatların qarşısının alınması, qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin tərksilah edilməsi və Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Cəmi 23 saat çəkən əməliyyat zamanı Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyulan vəzifələri yerinə yetirdi. Nəticədə qondarma rejim özünü buraxdığını elan etdi, sentyabrın 20-də isə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyi tam bərpa olundu. Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə və Ağdərədə ucaldılan üçrəngli bayraq bunun ən aydın ifadəsinə çevrildi.

Bu tarixi hadisənin əhəmiyyətini əbədiləşdirmək məqsədilə Prezident İlham Əliyev 2024-cü il sentyabrın 19-da “Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında” Sərəncam imzaladı və sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edildi. Sərəncamda vurğulandığı kimi, ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz qəhrəman əsgər və zabitlərimizin, şəhidlərimizin qanı hesabına əldə edilmiş milli sərvətimizdir.

Bu yanaşmada iki mühüm məqam var. Birincisi, müstəqillik bəxşiş deyil, qazanılan və qorunan dəyərdir. İkincisi, suverenlik milli sərvətdir. Çünki bütün digər sərvətlər yalnız suveren dövlətin nəzarəti altında xalqın rifahına xidmət edə bilər. Buna görə sentyabrın 20-si həm də qazanılanın qiymətini bilmək və onu qorumaq məsuliyyətini xatırladır.

Müasir dünyada suverenliyin təminatı yalnız hərbi güclə ölçülmür. Dayanıqlı iqtisadiyyat, etibarlı enerji və nəqliyyat dəhlizləri, güclü dövlət institutları, ədalətli məhkəmə sistemi, keyfiyyətli təhsil, elmi-texnoloji inkişaf, informasiya təhlükəsizliyi və xalqın dövlətə etimadı suverenliyin əsas dayaqlarıdır.

Suverenliyin ən mühüm təzahürlərindən biri işğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan quruculuq işləridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yollar, tunellər, hava limanları, elektrik stansiyaları, məktəblər və xəstəxanalar inşa olunur, “ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” layihələri həyata keçirilir, minatəmizləmə işləri aparılır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlər doğma yurdlarına qayıdırlar.

Bu prosesin hüquqi əsasını Konstitusiya təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamı ilə 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan olunması da dövlət suverenliyinin yalnız hərbi-siyasi deyil, həm də hüquqi mahiyyətini önə çıxardı. Suverenlik sabit institutlara, qanunun aliliyinə və vətəndaşların hüquqlarının təminatına söykəndikdə daha möhkəm olur.

Dövlət Suverenliyi Gününün əsas vəzifələrindən biri tarixi yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsidir. Bu günün arxasında şəhidlərin həyatı, qazilərin fədakarlığı, doğma yurdlarından illərlə ayrı düşmüş insanların səbri dayanır. Gənc nəsil bilməlidir ki, azad torpaqlar və maneəsiz dalğalanan bayraq böyük qurbanlar bahasına qazanılıb. Buna görə sentyabrın 20-si həm də minnətdarlıq və vətənpərvərlik günüdür.

Suverenliyin bərpası regionda yeni reallıq yaratdı. Bir vaxtlar münaqişə ocağı kimi tanınan ərazilər bu gün bərpa, investisiya və kommunikasiya layihələrinin məkanına çevrilir. Azərbaycan Şərq ilə Qərb, Şimal ilə Cənub arasında nəqliyyat körpüsü rolunu genişləndirir, enerji və tranzit imkanlarını regional əməkdaşlığın xidmətinə yönəldir.

Nəticə etibarilə, 20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm mərhələnin yekunu və yeni dövrün başlanğıcıdır. Azərbaycan öz sərhədləri daxilində tam suverenliyini bərpa edib və öz taleyinin sahibidir. Lakin suverenliyi qazanmaq qədər onu qorumaq da vacibdir. Bu məsuliyyət hər bir vətəndaşın gündəlik əməyində, dövlətə və cəmiyyətə münasibətində özünü göstərməlidir.

Ramiz Hüseynov,

YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri