Avropa İttifaqının işə saldığı bu platforma Azərbaycanın tranzit gəlirlərini artırmaqla yanaşı, Bakının Brüssel üçün yalnız enerji təchizatçısı deyil, həm də əvəzsiz geoiqtisadi tərəfdaş olduğunu bir daha təsdiqləyir

Qlobal tədarük zəncirində yaşanan geosiyasi gərginliklər və alternativ marşrutlara yaranan təcili ehtiyac Avropa İttifaqını (Aİ) Cənubi Qafqaz və Xəzər dənizi üzərindən keçən Orta Dəhlizə daha çox diqqət ayırmağa vadar edib. Nəticədə Brüssel regionun nəqliyyat və loqistika xəritəsini köklü şəkildə dəyişdirəcək növbəti strateji addımını atıb. Belə ki, İttifaq Avropanı Qara dəniz və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Mərkəzi Asiya regionu ilə əlaqələndirmək məqsədilə yeni nəqliyyat əlçatanlığı platformasına start verib. Brüssel Beynəlxalq maliyyə institutları ilə birgə orta dəhlizin infrastrukturunun əlaqəliliyinin və texniki modernləşdirilməsinin genişləndirilməsinə milyardlarla sərmayə (təxminən 2 milyard avro) cəlb etməyi, ilk növbədə Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinin (TRACECA) inkişafına dəstək verməyi planlaşdırır. Məqsəd aydındır: bürokratik və loqistik maneələri minimuma endirmək, sərhəd-keçid məntəqələrini rəqəmsallaşdırmaq və infrastruktur çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq. Ekspertlərin və Aİ rəsmilərinin qiymətləndirmələrinə görə, həyata keçirilən tədbirlər sayəsində önümüzdəki 15 il ərzində Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TBNM) ilə yükdaşımaların həcmi 5 dəfədən çox artacaq. Bu təşəbbüs sadəcə iki region arasında yükdaşımaların həcmini artırmayacaq, həm də Avrasiyanın geosiyasi balansını yenidən formalaşdıracaq.

Yeni təşəbbüsün və Orta Dəhlizin praktiki olaraq mərkəzində dayanan əsas oyunçulardan biri Bakıdır. Azərbaycan uzun illərdir ki, regional nəqliyyat infrastrukturuna milyardlarla dollar sərmayə yatıraraq özünü Avrasiyanın əsas loqistika habı kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Xəzər hövzəsində ən böyük aşırma gücünə malik liman olaraq Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Qərbə ötürülməsində kilit rola malik Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Şərqlə Qərbi birləşdirən ən qısa quru marşrutu kimi potensialını daimi olaraq genişləndirən Bakı-Tbilisi-Qars Dəmir Yolu xətti, eləcə də ölkə daxili magistral və dəmir yolu şəbəkəsi: Horadiz–Füzuli–Ağbənd xətti və yenidən qurulan magistral yollar gələcəkdə regionun tranzit şəbəkələrini şaxələndirməyə imkan verir. 

Azərbaycanın mövqelərinin alternativsiz olduğu Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu əslində, bu gün Çindən Türkiyəyə və AB ölkələrinə enerji daşıyıcıları, yanacaq, kimyəvi, mineral və aqrar xammal, eləcə də konteyner yüklərinin çatdırılmasının ən sürətli, dayanıqlı və təhlükəsiz üsuludur. Xatırladaq ki, ölkəmiz Avropa İttifaqının üç on il əvvəl başlatdığı Avropa-Qafqaz-Asiya beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas iştirakçısıdır. Bu marşrut üzrə yüklərin daşınması yüksəliş və tənəzzül dövrlərindən keçib, lakin heç vaxt tamamilə kəsilməyib. Brüssel və Bakı həm 2018-2019-cu illərdə yaradılmış Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, həm də Lapis-Lazuli marşrutu (Əfqanıstanı, Türkmənistanı, Azərbaycanı, Gürcüstanı və Türkiyəni birləşdirən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi) üzrə tərəfdaşlıqda maraqlıdırlar. Bundan əlavə, ölkəmiz Buxarest, Tbilisi və Aşqabadla birlikdə Qara dəniz-Xəzər dənizinin perspektivli arteriyasının inkişafında iştirak edir.

Avrasiya İnkişaf Bankının (EDB) hesablamalarına görə, maneələri dəf etmək və nəqliyyat əlaqəsini inkişaf etdirmək üçün yalnız Cənubi Asiya ölkələrində 114 ümumi dəyəri 71,75 milyard dollardan çox olan nəqliyyat layihələri həyata keçirilir və ya həyata keçirilməsi planlaşdırılır, məsələn, keçən il regional dövlətlərdə 6 milyard dollardan çox böyük infrastruktur işləri başa çatdırılmışdır. İnvestisiyaların böyük hissəsi - 42,8 milyard dollar - TRACECA dəhlizi və TMTM hissələrinin inkişafına yönəldilmişdir, layihələrin ümumi həcminin 45 faizindən çoxu Qazaxıstanın payına düşür. Burada xatırlatmaq yerinə düşər ki, multimodal konteyner daşımalarının genişləndirilməsi məqsədilə Bakı və Astana 2022-2027-ci illər üçün "dar" yerlərin sinxron şəkildə aradan qaldırılması və TMTM-nin inkişafı üzrə yol xəritəsini həyata keçirirlər. Layihə iştirakçıları liman və dəmir yolu infrastrukturunun inkişafına, əlavə gəmilərin alınmasına və daşınan dəmir yolu tərkibinin artırılmasına yüz milyonlarla dollar sərmayə qoyurlar.

İnteqrasiyanın güclü tərəflərindən olan Özbəkistan və digər iştirakçılar tərəfindən 2026-cı ilin may ayında TRACECA-nın vahid tranzit icazəsi haqqında Sazişin imzalanması, habelə logistikanın rəqəmsallaşdırılması işləri çərçivəsində iştirakçı ölkələr bütün sənəd dövriyyəsini rəqəmsal formata çevirən elektron icazə sistemini (elektron icazə) tətbiq edirlər. Bu addımlar Çindən orta dəhlizdə yüklərin çatdırılma müddətini 18 gündən 15 günə endirməyə kömək edib. Aİ-nin genişlənmə məsələləri üzrə komissarı Marta Kos bildirib ki, yaxın 15 ildə Transxəzər marşrutu üzrə yük daşımalarının həcmi beş dəfə arta bilər. O həmçinin, dəhlizin əsas iştirakçılarının Qazaxıstan və Azərbaycan olduğunu da xatırladıb.

Sevinc Azadi, “İki sahil”