XIII Qlobal Bakı Forumu beynəlxalq siyasət, təhlükəsizlik və qlobal əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirə olunduğu mühüm platformalardan biri kimi diqqət çəkir. “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusuna həsr olunmuş forumda iştirak edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxışında beynəlxalq gündəliyə dair fikirlərini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırıb.

Hazırkı şəraitdə təhlükəsizlik və sabitlik məsələləri hər bir dövlət üçün əsas prioritetə çevrilib. Müasir dövrdə dünyada baş verən gərginliklər, yeni münaqişə ocaqlarının yaranması və qlobal risklərin artması təhlükəsizlik məsələsini daha da aktuallaşdırır. Bu baxımdan təhlükəsizlik və sabitlik olmadan iqtisadi inkişaf, sosial rifah və digər strateji hədəflər barədə danışmaq mümkün deyil.

Qlobal mühitdə baş verən dəyişikliklər göstərir ki, uzun illər ərzində inkişaf və iqtisadi tərəqqi naminə çalışan dövlətlər belə yeni təhlükələrlə üz-üzə qalırlar. Bu səbəbdən ölkələrin səylərini birləşdirərək təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərinə xüsusi diqqət yetirməsi zəruridir. XIII Qlobal Bakı Forumunun gündəliyinin geniş olması da bu çağırışların müxtəlif aspektlərdə müzakirə olunmasına şərait yaradıb. Dövlətimizin başçısı çıxışında regional təhlükəsizlik məsələsinə də diqqət yetirib. Regional sabitlik və təhlükəsizlik hər zaman milli siyasətin əsas prioritetlərindən biri olub. Uzun illər davam edən münaqişə şəraiti regionda təhlükəsizlik mühitinin formalaşmasına ciddi maneələr yaratmışdı.

Təxminən 30 il ərzində ərazilərin işğal altında qalması və milyonlarla insanın doğma torpaqlarından didərgin düşməsi region üçün ağır nəticələr doğurmuşdu. Bu dövrdə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan ədalətli həll yollarının tapılması istiqamətində müxtəlif səylər göstərilsə də, bir sıra beynəlxalq aktorların selektiv yanaşması münaqişənin uzun müddət həll olunmadan qalmasına səbəb olmuşdu. Bununla belə, beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə, o cümlədən BMT Nizamnaməsində təsbit olunmuş özünümüdafiə hüququna əsaslanaraq ərazi bütövlüyünün bərpası mümkün oldu. Bu proses uzun və mürəkkəb mərhələlərdən keçsə də, nəticədə suverenliyin bərpası regionda yeni siyasi reallıqların formalaşmasına gətirib çıxardı.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlardan biri də müharibədən sülhə keçid prosesinin təcrübəsi ilə bağlı olub. Dövlətimizin başçısı vurğulayıb ki, biz işğal olunmuş əraziləri güc vasitəsilə azad etdik və sülhə siyasi yollarla nail olduq. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük müharibə nəticəsində ərazilərin işğaldan azad edilməsi regionun siyasi və geosiyasi mənzərəsini dəyişib. Bu proses yalnız hərbi Qələbə ilə məhdudlaşmayıb, eyni zamanda sülh və sabitlik üçün yeni imkanların yaranmasına səbəb olub.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, bəzi hallarda sülh danışıqları uzun illər nəticəsiz qalır və münaqişələrin həlli mümkün olmur. Belə vəziyyətlərdə beynəlxalq hüququn təmin etdiyi hüquqlara əsaslanaraq atılan addımlar regionda ədalətin bərpasına və yeni reallıqların formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Artıq regionda sülhün real nəticələri müşahidə olunur. Ermənistanla münasibətlərin normallaşması istiqamətində atılan addımlar qısa müddət ərzində mühüm dəyişikliklərə səbəb olub. 2023-cü ilin sentyabrında baş vermiş son toqquşmadan sonra iki ildən az müddətdə sülhə nail olunması müasir beynəlxalq münasibətlər tarixində nadir hadisələrdən biri hesab olunur. Bu proses güclü siyasi iradə və uzunmüddətli düşmənçiliyin davam edə bilməyəcəyinin dərk edilməsi nəticəsində mümkün olub. Artıq sülh şəraitində yaşanılan dövrün ilk nəticələri özünü göstərir və regionda əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaranır. Sülhün bərqərar olması yalnız siyasi sabitlik yaratmır, həm də iqtisadi əməkdaşlıq, ticarət və nəqliyyat layihələrinin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, yeddi aydır sülh şəraitində yaşayırıq: “Biz artıq sülhün üstünlüklərini görürük. Mən bunu dəfələrlə demişəm və bir daha təkrar edəcəyəm: sülhdən daha yaxşı heç nə yoxdur”.

Forumda səsləndirilən mühüm məsələlərdən biri də enerji təhlükəsizliyi olub. Müasir dövrdə enerji resurslarına olan tələbatın artması və enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər bu sahənin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, bu gün enerji təhlükəsizliyi ölkələrin milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsi olaraq əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər önəm daşıyır. Enerji bazarlarında baş verən qeyri-sabitlik və qiymət dalğalanmaları həm istehlakçılar, həm də istehsalçılar üçün ciddi risklər yaradır. Bu baxımdan balanslaşdırılmış və proqnozlaşdırıla bilən enerji bazarının formalaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə OPEC və OPEC+ çərçivəsində həyata keçirilən əməkdaşlıq xüsusi rol oynayır. Məsuliyyətli tərəfdaş kimi bazarda sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş təşəbbüslər beynəlxalq enerji bazarının tarazlığının qorunmasına töhfə verir.

Enerji resurslarının ixrac coğrafiyasının genişlənməsi enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu gün təbii qaz ixrac edilən ölkələrin sayının 16-ya çatması enerji əməkdaşlığının miqyasını göstərir. Bu göstərici enerji sahəsində qurulmuş etibarlı tərəfdaşlığın nəticəsi kimi dəyərləndirilir. Həmçinin enerji layihələrinin davamlı inkişafı regionun beynəlxalq enerji bazarında strateji mövqeyinin daha da güclənməsinə imkan yaradır. Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd edib ki, boru kəmərləri vasitəsilə təbii qaz ixracatçısı kimi, ölkələrin coğrafi əhatəsinə görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir: “İxrac həcmi artmaqda davam edir və artacaq, bu isə bir çox ölkə üçün enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm amildir. Azərbaycan beynəlxalq bazara etibarlı neft təchizatçısı kimi enerji təhlükəsizliyinə töhfəsini verməyə davam edəcək”.

Forumda qlobal iqtisadi əməkdaşlığın mühüm elementlərindən biri olan nəqliyyat və logistika məsələləri də geniş şəkildə müzakirə olunub. Müasir dövrdə baş verən münaqişələr ənənəvi nəqliyyat marşrutlarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir və bu, qlobal tədarük zəncirlərində ciddi problemlər yaradır. Belə şəraitdə yeni və etibarlı nəqliyyat marşrutlarının yaradılması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Son illərdə nəqliyyat və logistika infrastrukturuna böyük investisiyalar yatırılıb və bu layihələr regionun qlobal nəqliyyat sistemində rolunu daha da artırıb. Bu gün region Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin əsas iştirakçılarından biridir. Bu dəhlizlər Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır və qlobal ticarət marşrutlarının diversifikasiyasına töhfə verir.

XIII Qlobal Forum bir daha göstərdi ki, müasir dünyada qarşılıqlı dialoq və əməkdaşlıq beynəlxalq sabitliyin qorunması üçün vacib amillərdən biridir. Dünyada yeni gərginlik nöqtələrinin yaranması və mövcud münaqişələrin davam etməsi beynəlxalq hüququn və qlobal idarəetmə mexanizmlərinin daha effektiv işləməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Belə beynəlxalq platformalar müxtəlif ölkələrin nümayəndələrini bir araya gətirərək qlobal problemlərin müzakirəsi və ortaq həll yollarının tapılması üçün mühüm imkan yaradır. Bu forum da qlobal dialoqun inkişafına və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xidmət edən mühüm platformalardan biri kimi öz əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyib.

Bədəl Bədəlov,
Milli Məclisin deputatı