1993-cü il 3 oktyabr Azərbaycan dövlətçilik tarixinin ən mühüm siyasi hadisələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkilərində xalqın böyük əksəriyyətinin etimadını qazanan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkəmizin müstəqillik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu tarixi seçim, ilk növbədə, dövlətçiliyin qorunub saxlanılması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm dönüş nöqtəsi idi. Müstəqilliyin ilk illəri Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb siyasi, iqtisadi və hərbi proseslərlə müşayiət olunurdu. Ölkədə siyasi qeyri-sabitlik hökm sürür, dövlət idarəçiliyində ciddi problemlər yaşanır, Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımız işğal olunur, cəmiyyətin gələcəyə inamı ciddi sınaqlarla üzləşirdi. Belə bir mürəkkəb tarixi şəraitdə Azərbaycan xalqının Heydər Əliyevə olan inamı və onun siyasi təcrübəsinə ehtiyacı daha aydın şəkildə özünü göstərdi. 1993-cü il iyunun 9-da Heydər Əliyevin Bakıya qayıdışı və iyunun 15-də Azərbaycan Ali Sovetinin Sədri seçilməsi dövlətçilik tariximizdə mühüm mərhələ oldu.
Ölkənin qarşılaşdığı ağır siyasi böhranın aradan qaldırılması, vətəndaş qarşıdurması təhlükəsinin qarşısının alınması və dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Xalqın iradəsi ilə 3 oktyabr prezident seçkilərində Heydər Əliyevin dövlət başçısı seçilməsi isə bu siyasi prosesin məntiqi nəticəsi kimi Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni inkişaf mərhələsinin əsasını qoydu. Ulu Öndər Heydər Əliyev prezident seçildikdən sonra andiçmə mərasimində xalqa müraciət edərək həyatının sonuna qədər Azərbaycan xalqına sədaqətlə xidmət edəcəyini və bütün fəaliyyətini Azərbaycanın gələcək inkişafına sərf edəcəyini bildirmişdi. Bu sözlər sonrakı illərdə həyata keçirilən dövlət siyasətinin mahiyyətini müəyyən edən siyasi iradənin ifadəsi kimi tarixə düşdü. Ümummilli Liderin qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri dövlətin müstəqilliyini qorumaq, ölkədə sabitliyi təmin etmək və dövlət institutlarını möhkəmləndirmək idi. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində dövlət idarəçiliyinin əsasları möhkəmləndirildi, qanunun aliliyinin təmin olunması, hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Ordu quruculuğu sahəsində məqsədyönlü siyasət həyata keçirildi, Azərbaycan Ordusunun dövlətin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsində əsas dayaqlardan birinə çevrilməsi üçün zəruri institusional baza formalaşdırıldı. Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsasını Azərbaycanın müstəqilliyinin dönməz və sarsılmaz olması ideyası təşkil edirdi. Ulu Öndərin “Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi dönməzdir, yenilməzdir, sarsılmazdır. Biz Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bundan sonra da göz bəbəyimiz kimi qoruyacağıq, yüksəldəcəyik” fikri bu baxımdan xüsusi məna daşıyır. Bu yanaşma müstəqil Azərbaycanın siyasi kursunun əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının formalaşdırılması istiqamətində də mühüm işlər görüldü. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətimizin hüquqi və siyasi inkişafında fundamental hadisə oldu. Konstitusiya demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasını dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təsbit etdi.
Ulu Öndərin “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq” fikri dövlət quruculuğunun fəlsəfəsini aydın şəkildə ifadə edirdi. Burada demokratiya, hüquq və dünyəvilik yalnız siyasi anlayışlar kimi deyil, insan hüquq və azadlıqlarının təminatına xidmət edən fundamental dövlətçilik prinsipləri kimi təqdim olunurdu. Heydər Əliyevin siyasi kursunda azərbaycançılıq ideologiyası da mühüm yer tuturdu. Azərbaycançılıq milli dövlətçilik, milli-mənəvi dəyərlər və ümumbəşəri dəyərləri vahid məfkurə ətrafında birləşdirən ideoloji konsepsiya kimi formalaşdırıldı. Ulu Öndərin “Azərbaycan dövlətinin milli ideologiyasının özəyini, əsasını təşkil edən azərbaycançılıqdır” fikri bu konsepsiyanın mahiyyətini ifadə edir. Azərbaycançılıq ideyası həm ölkə daxilində milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinə, həm də dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların vahid milli məfkurə ətrafında birləşməsinə xidmət edən mühüm amilə çevrildi. Dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi iqtisadi inkişaf üçün də əlverişli zəmin yaratdı. Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi iqtisadi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın zəngin enerji resurslarının milli inkişafın və uzunmüddətli iqtisadi strategiyanın əsas elementinə çevrilməsi idi. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” bu baxımdan Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi tarixində mühüm hadisə oldu. Müqavilə Azərbaycanın enerji sektoruna xarici investisiyaların cəlb edilməsinə, ölkənin beynəlxalq enerji layihələrində iştirakının genişlənməsinə və Azərbaycanın dünya iqtisadi sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsinə imkan verən mühüm strateji addım kimi qiymətləndirilir.
“Əsrin müqaviləsi” ilə başlayan enerji strategiyası sonrakı illərdə Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa və Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi neft kəmərlərinin, həmçinin Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərinin reallaşdırılması üçün mühüm zəmin yaratdı. Bu layihələr Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı kimi deyil, həm də regional nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaratdı.
Ulu Öndərin xarici siyasət kursunun əsas xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycanın milli maraqlarına əsaslanan, tarazlaşdırılmış və çoxşaxəli diplomatiyanın həyata keçirilməsi idi. Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının genişləndirilməsi, müxtəlif dövlətlərlə siyasi və iqtisadi münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, ölkənin beynəlxalq hüququn subyekti kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi həmin siyasətin mühüm istiqamətlərini təşkil edirdi. Heydər Əliyevin diplomatik fəaliyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və işğal faktının beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması da xüsusi yer tuturdu. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında həll edilməsi Ulu Öndərin xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri idi. Bu istiqamətdə aparılan ardıcıl diplomatik fəaliyyət sonrakı dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi üçün siyasi və diplomatik baza formalaşdırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik strategiyasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də gələcək perspektivlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və həmin hədəflərə mərhələli şəkildə nail olunması idi. O, Azərbaycanın yalnız mövcud problemlərini həll etməklə kifayətlənmir, eyni zamanda ölkənin uzunmüddətli inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirirdi. Bu baxımdan siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf, hüquqi dövlət quruculuğu, milli həmrəylik, beynəlxalq əməkdaşlıq və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması vahid dövlətçilik strategiyasının tərkib hissələri idi. Heydər Əliyev siyasətinin mühüm cəhətlərindən biri də dövlət və xalq münasibətlərinə xüsusi önəm verilməsi idi.
Ulu Öndər dövlətçiliyi yalnız dövlət institutlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşdırmır, onu hər bir vətəndaşın məsuliyyəti və vəzifəsi kimi təqdim edirdi. “Dövlətçilik bu gün və gələcəkdə bizim hər bir vətəndaşımızın, cəmiyyətin, dövlətin əsas vəzifəsidir” fikri bu yanaşmanın mahiyyətini aydın göstərir. Bu siyasi fəlsəfənin mərkəzində müstəqil Azərbaycanın qorunması və inkişaf etdirilməsi dayanırdı. Ulu Öndər üçün müstəqillik yalnız hüquqi status deyil, milli iradənin, dövlət suverenliyinin və gələcək nəsillərin məsuliyyətinin ifadəsi idi. O, Azərbaycanın gələcəyini müstəqillik, demokratiya, insan hüquqları və bazar iqtisadiyyatı prinsipləri ilə əlaqələndirirdi. Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi bu gün yalnız tarixi keçmişin öyrənilməsi baxımından deyil, müasir Azərbaycanın inkişafının siyasi və institusional əsaslarının anlaşılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Onun müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsipləri sonrakı mərhələdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə davam etdirilmiş və yeni tarixi şəraitin tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirilmişdir. Azərbaycanın sonrakı inkişaf mərhələsində əldə etdiyi siyasi, iqtisadi, hərbi və diplomatik nəticələr dövlətçilik strategiyasının ardıcıllığının əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, ordu quruculuğu, beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi və milli həmrəyliyin qorunması istiqamətində həyata keçirilən siyasət Azərbaycanın qarşısında yeni inkişaf imkanları açdı. Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il yalnız təqvimdə qeyd olunan tarixi hadisə deyil. Bu tarix müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik tarixində siyasi məsuliyyətin, milli iradənin və strateji seçimlərin ifadəsi kimi xüsusi yer tutur. Həmin gün xalqın verdiyi siyasi qərar sonrakı dövlət quruculuğu proseslərinin istiqamətini müəyyənləşdirən mühüm amillərdən birinə çevrildi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsi Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi, milli ideyanın formalaşdırılması, hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarının yaradılması, iqtisadi inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi və ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi ilə səciyyələnir. Onun “Bizim məqsədimiz Azərbaycanı bir müstəqil dövlət kimi yaşatmaq, inkişaf etdirmək, dünya dövlətləri içərisində güclü, iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş bir dövlətə çevirməkdir” fikri müstəqil Azərbaycanın qarşısında duran strateji hədəfləri lakonik şəkildə ifadə edir. Bu gün Azərbaycan dövlətçiliyi möhkəm siyasi və institusional əsaslar üzərində inkişaf edir. 3 oktyabr 1993-cü il isə bu inkişaf yolunun başlanğıcında dayanan mühüm tarixi mərhələlərdən biri kimi xalqımızın yaddaşında yaşayır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində formalaşdırdığı siyasi düşüncə və idarəçilik məktəbi ilə ölkəmizin müasir tarixində mühüm yer tutur.
Tahir Mirkişili,
Milli Məclisin deputatı
