1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü

Hər bir xalqın milli varlığını, tarixi yaddaşını, mədəni irsini və mənəvi dəyərlərini yaşadan ən müqəddəs sərvətlərdən biri onun ana dilidir. Azərbaycan dili də xalqımızın əsrlər boyu formalaşmış zəngin mədəniyyətinin, milli kimliyinin və dövlətçilik ənənələrinin daşıyıcısı olmaqla yanaşı, müstəqil Azərbaycan dövlətinin əsas atributlarından biridir. Məhz buna görə də hər il avqustun 1-də ölkəmizdə qeyd olunan Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü milli-mənəvi dəyərlərimizə ehtiramın, dövlət dilimizin inkişafına göstərilən qayğının və milli həmrəyliyimizin təcəssümüdür.

Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan dilinin xalqımızın milli varlığının əsasını təşkil etdiyini xüsusi vurğulayaraq deyirdi: “Dil hər bir millətin milliliyinin əsasıdır.” Ulu Öndər qeyd edirdi ki, müxtəlif dillərə mənsub insanlar belə Azərbaycan dilinin ahəngini eşidərək onun poetikliyini və gözəlliyini yüksək qiymətləndirirlər. Bu isə xalqımızın öz ana dili ilə fəxr etməsi üçün mühüm əsasdır. Ulu Öndərin fikrincə, hər bir Azərbaycan gənci ana dilini mükəmməl bilməli, onun zəngin imkanlarından düzgün istifadə etməli və dövlət dilinin cəmiyyət həyatında hakim mövqeyini qorumağa çalışmalıdır.

Ana dilinin inkişafına qarşı süni maneələr və milli iradənin təntənəsi

XX əsrin 70-ci illərinin ortalarından etibarən keçmiş SSRİ-də milli dillərin sıxışdırılması siyasəti daha da gücləndirilmişdi. SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra ittifaq respublikalarında milli dillərin ictimai-siyasi həyatdan sıxışdırılması istiqamətində məqsədyönlü addımlar atılırdı. Belə bir mürəkkəb şəraitdə ana dili məsələsini müdafiə etmək böyük siyasi cəsarət və milli məsuliyyət tələb edirdi. 1930-cu illərin repressiyaları dövründə ana dili məsələsini gündəmə gətirən ziyalıların ağır təqiblərə məruz qalması bu sahədə mövcud təhlükələri açıq şəkildə göstərirdi.

Məhz belə bir dövrdə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyev milli maraqları qətiyyətlə müdafiə edərək dövlət dili uğrunda ardıcıl mübarizə apardı. O, ana dilinin qorunmasını milli kimliyin, xalqın gələcəyinin və dövlətçilik düşüncəsinin əsas şərtlərindən biri hesab edir, ziyalıları və cəmiyyəti bu müqəddəs amal ətrafında birləşdirirdi. Heydər Əliyev SSRİ Konstitusiyasının müzakirələri zamanı vətəndaşların ana dilində təhsil almaq hüququnun təmin edilməsinin vacibliyini xüsusi vurğulayaraq bu hüququn qorunmasının milli inkişaf üçün strateji əhəmiyyət daşıdığını bildirirdi.

Azərbaycan dilinə dövlət dili statusunun verilməsi – tarixi xidmət

Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi Konstitusiyada təsbit olunması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqı qarşısında misilsiz xidmətlərindən biridir. 1978-ci il aprelin 2-də Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sessiyasında onun təşəbbüsü ilə Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir” müddəasının daxil edilməsi o dövrün siyasi reallıqları fonunda böyük tarixi hadisə idi. Bu qərar Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun qorunmasını təmin etməklə yanaşı, gələcək müstəqil dövlətçiliyimizin ideoloji əsaslarının formalaşmasına da mühüm töhfə verdi.

Müstəqillik dövründə də Heydər Əliyev bu siyasəti ardıcıl davam etdirərək dövlət dilinin hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi. 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 21-ci maddəsində dövlət dilinin məhz Azərbaycan dili olması təsbit edildi. Bu, xalqımızın milli iradəsinin və müstəqil dövlətçilik prinsiplərinin mühüm ifadəsi idi.

Dövlət dilinin tətbiqi sahəsində mühüm hüquqi islahatlar

Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən dövlət siyasətində 2001-ci il mühüm mərhələ oldu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin imzaladığı “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Fərman dövlət dilinin qorunması və tətbiqinin genişləndirilməsi sahəsində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Həmin Fərman əsasında Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyası yaradıldı və dil siyasətinin həyata keçirilməsi institusional əsaslarla təmin olundu.

Elə həmin il imzalanan “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” Fərmana əsasən hər il avqustun 1-i ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd olunmağa başlandı. Bu qərar qloballaşma şəraitində milli dilimizin qorunması, latın qrafikalı əlifbanın tam tətbiqi və milli-mənəvi dəyərlərin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

2002-ci ildə qəbul edilən “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” Qanun isə dövlət dilinin hüquqi statusunu tam şəkildə müəyyənləşdirdi. Qanunda Azərbaycan dilinin müstəqil dövlətçiliyimizin başlıca əlamətlərindən biri olduğu vurğulanaraq onun tətbiqi, qorunması və inkişaf etdirilməsinin dövlətin əsas vəzifələrindən biri olduğu təsbit edildi.

Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları” isə müasir dövrdə yazı mədəniyyətinin təkmilləşdirilməsi və vahid dil normalarının qorunması istiqamətində mühüm hüquqi baza yaratdı.

Prezident İlham Əliyev ana dilimizin inkişafı siyasətini uğurla davam etdirir

Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dil siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə uğurla davam etdirilir. Dövlət başçısı dəfələrlə vurğulamışdır ki, “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması hər bir Azərbaycan vətəndaşının işi olmalıdır.” Bu fikir dövlətin dil siyasətinin əsas mahiyyətini ifadə etməklə yanaşı, hər bir vətəndaşın ana dili qarşısında məsuliyyətini də müəyyən edir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində ardıcıl və sistemli tədbirlər həyata keçirilmişdir. Latın qrafikalı nəşrlərin genişləndirilməsi, Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının hazırlanması, dünya ədəbiyyatı nümunələrinin Azərbaycan dilində nəşri, *“Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”*nın qəbul edilməsi, Azərbaycan dilinin elektron məkanda istifadəsinin genişləndirilməsi və dövlət dilinin saflığının qorunmasına dair mühüm fərmanlar bu siyasətin uğurlu nəticələridir.

2018-ci ildə imzalanmış “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və dövlət dilindən istifadənin daha da təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Fərman dövlət dilinin qorunması sahəsində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 2025-ci il 31 iyul tarixli Fərmanla isə Azərbaycan dilinin tətbiqinə və dil normalarına əməl olunmasına nəzarət funksiyalarının Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə həvalə edilməsi bu sahədə dövlət nəzarətinin daha da gücləndirilməsini təmin etdi.

Ana dilini qorumaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur

Müasir qloballaşma və rəqəmsal transformasiya şəraitində ana dilinin qorunması xüsusi aktuallıq kəsb edir. Xarici sözlərin lüzumsuz istifadəsi, dil normalarının pozulması və nitq mədəniyyətinə laqeyd münasibət milli kimliyimiz üçün müəyyən çağırışlar yaradır. Buna görə də dövlət qurumları ilə yanaşı, alimlər, müəllimlər, yazıçılar, jurnalistlər, ziyalılar və bütövlükdə cəmiyyət Azərbaycan dilinin saflığının qorunmasına öz töhfəsini verməlidir.

Azərbaycan dili bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla soydaşımızı birləşdirən mənəvi körpüdür. Bu dil xalqımızın tarixi yaddaşını, milli-mədəni irsini və dövlətçilik ənənələrini yaşadır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin “Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir” fikri bu gün də öz aktuallığını qoruyur və milli ideologiyamızın əsas prinsiplərindən biri kimi yaşayır.

Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü münasibətilə bir daha əminliklə demək olar ki, ana dilimizin qorunması və inkişaf etdirilməsi milli dövlətçiliyimizin möhkəmləndirilməsi, milli kimliyimizin yaşadılması və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasının başlıca şərtlərindən biridir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu, Prezident İlham Əliyevin isə müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq uğurla davam etdirdiyi dövlət dil siyasəti Azərbaycan dilinin əbədi yaşamasına, zənginləşməsinə və dünya miqyasında nüfuzunun daha da artmasına xidmət edir.

İlqar İlyasov,
YAP Qaradağ rayon təşkilatının sədri