Dil sadəcə sözlər toplusu deyil, o, bir xalqın dünyanı dərk etmə formasıdır. UNESCO-nun 1999-cu ildə 21 fevralı Beynəlxalq Ana Dili Günü elan etməsi təsadüfi bir addım deyildi. Bu, dünyada sürətlə yoxa çıxan kiçik dillərin fəryadına verilən bir cavab, mədəni rəngarəngliyi qorumaq üçün atılan qlobal bir addım idi.
Azərbaycan üçün bu gün həm də bir qürur günüdür. Çünki biz min illər boyu müxtəlif imperiyaların tərkibində, ağır assimilyasiya basqıları altında qalsaq da, öz dilimizi itirmədik. Bizim dilimiz "Dədə Qorqud"un hikmətini, Xətainin qılıncını, Füzulinin eşqini bu günə daşıyan canlı bir tarixdir. Bu gün dünyada 50 milyondan çox insanın Azərbaycan dilində danışması, bu dilin nə qədər böyük bir coğrafi və mənəvi gücə malik olduğunun göstəricisidir.
Azərbaycan dilinin dövlət dili səviyyəsinə yüksəlməsi, onun elmi və hüquqi bazasının formalaşması birbaşa Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Dahi rəhbər hələ sovet dönəmində, ideoloji məhdudiyyətlərin ən sərt vaxtlarında böyük cəsarət nümayiş etdirərək Azərbaycan dilini qorumuşdur. 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-in Konstitusiyasına Azərbaycan dilinin dövlət dili olması haqqında maddənin daxil edilməsi o dövr üçün inqilabi bir hadisə idi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin dil siyasəti sadəcə qanunlarla bitmirdi; O, bu dili sevir və hər kəsə sevdirməyə çalışırdı. "Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir" deyən dahi lider, hər bir azərbaycanlının öz dilində mükəmməl danışmasını və bununla fəxr etməsini istəyirdi. Onun 2001-ci ildə imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" və "Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında" fərmanları dilimizin inkişafında yeni bir mərhələ açdı. Məhz onun uzaqgörənliyi sayəsində bu gün biz latın qrafikalı əlifbamızla dünya informasiya məkanına sərbəst inteqrasiya edirik.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi strateji xətt bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən böyük uğurla və yeni dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirilir. Cənab Prezident hər zaman vurğulayır ki, Azərbaycan dili bizim müstəqilliyimizin əsas rəmzlərindən biridir və onu hər cür yad təsirlərdən qorumaq hər birimizin borcudur.
Prezidentin son illərdə, xüsusən də son müsahibələrində dilimizin saflığı ilə bağlı səsləndirdiyi kəskin və düşündürücü fikirlər cəmiyyətdə böyük rezonans doğurmuşdur. O, qloballaşan dünyada dilimizə daxil olan lüzumsuz xarici kəlmələrə qarşı hər zaman öz etirazını bildirir və ədəbi dil normalarına riayət olunmasını tələb edir:
"Azərbaycan dili o dərəcədə zəngin bir dildir ki, onun heç bir xarici kəlməyə ehtiyacı yoxdur. Biz öz dilimizi saflaşdırmalıyıq, onu hər cür kənar müdaxilələrdən qorumalıyıq."
Cənab Prezidentin yerli media nümayəndələrinə verdiyi son müsahibələrində dil haqqında dediyi bu sözlər bir növ milli proqram sənədi mahiyyətindədir:
"Biz dilimizi qorumalıyıq. Çünki bu dil bizi millət kimi qoruyub saxlayıb. Əgər dilimiz olmasaydı, biz millət kimi çoxdan əriyib getmişdik. Ona görə də Azərbaycan dilinin saflığı məsələsi dövlət əhəmiyyətli bir məsələdir."
Qəzetlərimiz, televiziyalarımız və xəbər portallarımız ana dilinin ən böyük təbliğatçısı olmalıdır. Lakin təəssüf ki, bu gün media məkanında ədəbi dil normalarının kobud şəkildə pozulması hallarına tez-tez rast gəlirik. Prezident İlham Əliyev də öz çıxışlarında bu məqama xüsusi toxunaraq, efir məkanında dilin bəsitləşdirilməsinə, xarici sözlərin yersiz işlədilməsinə və sintaktik xətalara qarşı ciddi iradlarını bildirmişdir.
Gündəlik həyatımızda "təşəkkür edirəm" əvəzinə "sağ ol" (və ya digər yad sözlər), "sifariş" əvəzinə "order", "təklif" əvəzinə "offer" kimi kəlmələrin istifadəsi dilin genetik yaddaşını zədələyir. Dil canlı orqanizmdir, əgər biz ona lazımsız maddələr vursaq, o, tədricən öz təbii gözəlliyini itirəcək. Jurnalistlərin, ictimai xadimlərin və ziyalıların üzərinə düşən vəzifə dilimizi "məişət dili" səviyyəsinə endirməmək, onun bütün zənginliyini qoruyub saxlamaqdır.
Müasir dövrdə "dil təhlükəsizliyi" anlayışı milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnternet əsri, sosial şəbəkələr və beynəlxalq əlaqələr dilimizə yeni terminlər gətirir. Bu, qaçılmaz bir proses olsa da, hər bir yeni sözün dilimizdə qarşılığı varsa, əcnəbi varianta üstünlük vermək mənəvi məğlubiyyətdir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət onu hədəfləyir ki, Azərbaycan dili dünyada elm, texnologiya və diplomatiya dili kimi daha da möhkəmlənsin. Bunun üçün ilk növbədə ana dilində təhsilə, mütaliəyə və düzgün yazı mədəniyyətinə diqqət artırılmalıdır. Kitab oxumayan, öz klassiklərinin - Füzulinin, Axundovun, Sabirin, Vahabzadənin dilindən bixəbər olan gənc nəsil dilin dərinliyini duya bilməz.
Ana dili sadəcə keçmişdən qalan bir miras deyil, o, gələcəyə doğru uzanan mənəvi bir yoldur. 21 fevral Beynəlxalq Ana Dili Günü bizə bir daha xatırladır ki, dil hər bir millətin pasportu, onun dünya sivilizasiyasındakı vizit kartıdır. Bizim üçün isə Azərbaycan dili həm də dövlətçilik təfəkkürümüzün polad sütunudur. Əgər bu gün biz müstəqil dövlət olaraq dünya arenasında öz sözümüzü deyiriksə, bu, ilk növbədə ana dilimizin qorunub saxlanılması və dövlət dili səviyyəsində ucaldılması sayəsində mümkün olmuşdur.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin dilimizlə bağlı uzaqgörən siyasəti və bu gün Prezident İlham Əliyevin bu sahədə nümayiş etdirdiyi qətiyyətli mövqe hər bir vətəndaş üçün yol xəritəsidir. Ümummilli Liderin "Dilimiz çox zəngindir, gəlin onu qoruyaq" vəsiyyəti bu gün cənab Prezidentin "Biz Azərbaycan dilinin saflığını təmin etməliyik" strateji tapşırığı ilə vəhdət təşkil edir. Bu iki dahi rəhbər bizə bir həqiqəti aşılayır: Dilinə sahib çıxmayan xalq öz gələcəyinə sahib çıxa bilməz.
Müasir dövrün çağırışları – qloballaşma, rəqəmsallaşma və yad mədəniyyətlərin təsiri qarşısında biz öz milli kimliyimizi, dilimizin o bənzərsiz ahəngini itirməməliyik. Dilin "çirklənməsi" təkcə linqvistik problem deyil, bu, mənəvi aşınmanın başlanğıcıdır. Prezident İlham Əliyevin mediaya verdiyi son müsahibələrində dilin saflığı ilə bağlı etdiyi xəbərdarlıqlar hər bir ziyalı və gənc üçün "qırmızı xətt" olmalıdır.
Ana dilimizi sevmək onu sadəcə dildə bəyan etmək deyil, onun qaydalarına riayət etmək və gələcək nəsillərə "ana laylası" qədər təmiz bir miras qoymaqdır. İnsan neçə dil bilirsə bilsin, o, yalnız öz ana dilində düşünəndə və yaradanda bütöv olur. Azərbaycan dili bizim ən böyük sərvətimizdir. Gəlin, dilimizi yad təsirlərdən və laqeydlikdən qoruyaq. Unutmayaq ki, dilimiz yaşadıqca dövlətimiz də, millətimiz də əbədi olaraq yaşayacaqdır. Çünki ana dili bir xalqın ruhudur, ruhu ölməyən millətin isə gələcəyi parlaqdır.
ƏMİR İMANOV,
Yazar-publisist, teleaparıcı
