Prezident İlham Əliyevin 15 fevral tarixində Serbiya Respublikasına etdiyi rəsmi səfər və səfər çərçivəsində səsləndirdiyi bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə daxil olduğunu nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında vurğulanan məqamlar göstərdi ki, Bakı və Belqrad artıq ənənəvi diplomatik münasibətlər çərçivəsindən kənara çıxaraq, uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq modelinə əsaslanan sistemli əməkdaşlıq qurur.

Bu səfər təkcə protokol xarakterli tədbir deyildi. Əksinə, əldə olunan razılaşmalar, imzalanmış sənədlər və birgə layihələr Azərbaycan-Serbiya münasibətlərinin iqtisadi, siyasi və enerji müstəvilərində dərinləşməsini təmin edən fundamental addımlar kimi qiymətləndirilməlidir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında energetika sahəsinin xüsusi yer tutması təsadüfi deyil. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji faktoru dövlətlərin həm iqtisadi, həm də siyasi gücünün əsas determinantlarından biri kimi çıxış edir. Azərbaycan bu reallığı düzgün qiymətləndirərək, öz zəngin enerji resurslarını regional və qlobal təhlükəsizliyə töhfə verən alətə çevirməyi bacarıb.

Serbiya ilə enerji əməkdaşlığı artıq təkcə qaz ixracı ilə məhdudlaşmır. Son dövrdə bu istiqamətdə atılan addımlar əməkdaşlığın institusional və texnoloji səviyyədə dərinləşdiyini göstərir. Azərbaycanın Serbiyaya təbii qaz tədarükü bu ölkənin enerji balansında şaxələndirmə yaradaraq, alternativ mənbələrin formalaşmasına imkan verir. Bu isə Serbiyanın enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, Balkan regionunda dayanıqlı enerji sisteminin qurulmasına şərait yaradır.

Bununla yanaşı, birgə enerji layihələri, o cümlədən qaz-elektrik enerjisi istehsalı, enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi və bərpa olunan enerji sahəsində əməkdaşlıq planları tərəflərin uzunmüddətli strateji baxışının göstəricisidir. Azərbaycan bu sahədə qazandığı texnoloji və idarəetmə təcrübəsini Serbiya ilə bölüşərək, tərəfdaşlığın yeni innovativ modelini formalaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı imzalanmış sənədlər ikitərəfli münasibətlərin gələcək trayektoriyasını müəyyən edən əsas hüquqi mexanizm rolunu oynayır. Bu sənədlər iqtisadiyyat, enerji, investisiya, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və humanitar sahələri əhatə etməklə əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakterini təsdiqləyir.

Əldə olunan razılaşmalar təkcə mövcud layihələrin genişləndirilməsinə deyil, həm də yeni təşəbbüslərin reallaşdırılmasına real zəmin yaradır. Xüsusilə investisiya mühiti ilə bağlı razılaşmalar Azərbaycan kapitalının Serbiyanın sənaye və infrastruktur sektorlarına daxil olmasını sürətləndirir. Paralel olaraq, Serbiya şirkətləri üçün də Azərbaycan bazarında yeni imkanlar formalaşır ki, bu da iqtisadi əməkdaşlığın qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslandığını nümayiş etdirir.

Sənədlərin institusional əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar tərəflər arasında daimi koordinasiya mexanizmlərinin formalaşmasını təmin edir və əməkdaşlığı təsadüfi təşəbbüslərdən çıxarıb sistemli strategiya səviyyəsinə yüksəldir.

İki ölkə arasında münasibətlərin dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasında siyasi dialoq xüsusi rol oynayır. Azərbaycan və Serbiya beynəlxalq platformalarda bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipini ardıcıl şəkildə dəstəkləyir. Bu qarşılıqlı mövqe strateji tərəfdaşlığın ideoloji əsasını təşkil edir.

Serbiyanın Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində ərazi bütövlüyünü açıq şəkildə dəstəkləməsi, Azərbaycanın isə Serbiyanın milli maraqlarına hörmətlə yanaşması siyasi münasibətlərin dərin etimad mühitində inkişaf etdiyini göstərir. Bu faktor regionda mürəkkəb geosiyasi proseslərin fonunda xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıyır.

Eyni zamanda, parlamentlərarası əməkdaşlıq, hökumətlərarası komissiyaların fəaliyyəti və mütəmadi yüksək səviyyəli təmaslar Bakı-Belqrad əlaqələrinin institusional dayanıqlığını təmin edir.

Siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq humanitar münasibətlərlə tamamlanmadıqca uzunmüddətli nəticə vermir. Bu baxımdan Azərbaycan-Serbiya əlaqələrinin mədəni və sosial müstəvidə inkişafı strateji tərəfdaşlığın əsas sütunlarından biridir.

Belqrad şəhərində Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzinin fəaliyyəti, Heydər Əliyevin abidəsinin ucaldılması, eləcə də təhsil sahəsində mübadilə proqramları xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma və dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Humanitar əməkdaşlıq tərəflər arasında yalnız siyasi maraqlara deyil, dərin sosial bağlara əsaslanan münasibətlər formalaşdırır.

Müasir dünyada regional əməkdaşlıq modelləri qlobal təhlükəsizlik və iqtisadi sabitliyin əsas şərtlərindən biri kimi çıxış edir. Bu kontekstdə Azərbaycan və Serbiya arasında qurulan tərəfdaşlıq Balkanlar ilə Cənubi Qafqaz arasında strateji körpü rolunu oynayır.

Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən enerji və nəqliyyat layihələri Serbiyanın Avropa məkanına inteqrasiyasını sürətləndirir, eyni zamanda bu ölkənin regional logistika mərkəzinə çevrilməsi perspektivlərini genişləndirir. Bu əməkdaşlıq modeli Avrasiyada yeni geoiqtisadi arxitekturanın formalaşmasına real töhfə verir.

Prezident İlham Əliyevin Serbiya Respublikasına səfəri Azərbaycan-Serbiya münasibətlərinin inkişafında dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Energetika sahəsində çoxşaxəli əməkdaşlıq, imzalanmış sənədlərlə möhkəmləndirilmiş hüquqi baza və qarşılıqlı siyasi etimad iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın möhkəm və uzunömürlü olacağını göstərir.

Bu səfər Azərbaycanın regional və qlobal miqyasda artan siyasi nüfuzunun növbəti təzahürü olmaqla yanaşı, Serbiya üçün də etibarlı və perspektivli tərəfdaşla əməkdaşlıq imkanlarını daha da genişləndirir.

Ramiz Hüseynov,

YAP Sumqayıt şəhər təşlikatının sədri