Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin gücü və rəqabət qabiliyyəti təkcə təbii resurslar və hərbi potensialla deyil, həm də rəqəmsal inkişaf səviyyəsi, texnoloji innovasiya imkanları və süni intellekt kimi qabaqcıl texnologiyaların tətbiqi ilə müəyyən olunur.
Bu kontekstdə Azərbaycanda həyata keçirilən rəqəmsal transformasiya siyasəti iqtisadi modernləşmə, texnoloji müstəqillik və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər ölkəmizin gələcək inkişaf modelində rəqəmsallaşmanın strateji prioritet kimi müəyyənləşdirildiyini göstərir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğuladı ki, süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma sahəsində islahatlar müasir dünyada ölkələrin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas amillərdir. Bu yanaşma qlobal iqtisadi trendlərlə tam uyğunluq təşkil edir.
Rəqəmsal texnologiyaların geniş tətbiqi iqtisadiyyatın diversifikasiyasını sürətləndirir, idarəetmədə şəffaflığı artırır, innovasiya mühitini gücləndirir, yeni texnoloji bazarların formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycanın bu sahəni dövlət siyasətinin əsas prioritetləri sırasına daxil etməsi ölkənin post-neft inkişaf strategiyasının məntiqi davamı kimi qiymətləndirilməkdədir. Cənab Prezidentin çıxışında Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri kimi ölkənin strateji coğrafi mövqeyi xüsusi qeyd edilmişdir. Asiya ilə Avropa arasında yerləşmə, beynəlxalq nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin üzərində tutduğu mövqe ölkəmizin qlobal logistika və kommunikasiya sistemində mühüm rolunu gücləndirir. Bu çərçivədə mövcud nəqliyyat və energetika dəhlizlərinin gələcəkdə fiber-optik kommunikasiya xətləri ilə tamamlanması ölkənin regional rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi perspektivlərini artırır. Enerji və nəqliyyat infrastrukturu əsasında rəqəmsal platformaların qurulması dövlətin texnoloji transformasiyasında mühüm mərhələ kimi çıxış edir.
Azərbaycanın transmilli şirkətlərlə uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsi və sabit investisiya mühiti rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Son 20 ildə ölkə iqtisadiyyatına böyük həcmdə xarici sərmayənin cəlb olunması və investisiyaların hüquqi qorunması dövlətin iqtisadi sabitliyini təmin edən əsas amillərdən biri olmuşdur. Neft-qaz sektorunda formalaşmış tərəfdaşlıq modeli və beynəlxalq layihələrin uğurlu icrası rəqəmsal texnologiyalar sahəsində aparıcı qlobal şirkətlərlə əməkdaşlıq üçün institusional və praktiki təcrübə yaradır. Bu isə Azərbaycanın qlobal rəqəmsal iqtisadi sistemə inteqrasiyasını sürətləndirən mühüm amildir.
Rəqəmsal transformasiya üçün zəruri şərtlərdən biri yüksək enerji təminatıdır. Prezident İlham Əliyev son illərdə ölkənin enerji generasiya gücünün əhəmiyyətli dərəcədə artdığını, mövcud istifadə olunmayan enerji ehtiyatlarının isə data mərkəzləri və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi üçün geniş imkanlar yaratdığını vurğulamışdır. Elektrik enerjisi istehsalında qaz, hidro, günəş və külək mənbələrinin inkişafı ölkənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirməklə yanaşı, rəqəmsal iqtisadiyyatın texnoloji infrastrukturu üçün sabit əsas formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı əsas məqamlardan biri Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyini tam təmin edən nadir ölkələrdən biri olmasıdır. Azərbaycan bu gün əsas enerji mənbələri üzrə özünü tam təmin etməklə yanaşı, enerji resurslarını dünya bazarlarına ixrac edən ölkə kimi regional və qlobal enerji sistemində mühüm aktora çevrilmişdir. Bu üstünlük xüsusilə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki data mərkəzlərinin yaradılması, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi və rəqəmsal infrastrukturların genişləndirilməsi yüksək enerji resursları tələb edir. Enerji generasiya gücünün artırılması, bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və yaşıl enerji kabellərinin çəkilməsi Azərbaycanın texnoloji transformasiya potensialını daha da gücləndirir. Eyni zamanda, sənaye istehsalının artması, qeyri-neft sektorunun inkişafı və əhalinin artan enerji tələbatı ölkənin enerji strategiyasının iqtisadi modernləşmə ilə paralel şəkildə formalaşdırıldığını göstərir. Bu yanaşma enerji sektorunun yalnız iqtisadi deyil, həm də rəqəmsal inkişafın aparıcı sütunu kimi çıxış etdiyini təsdiqləyir.
Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya strategiyasında mühüm istiqamətlərdən biri də beynəlxalq kommunikasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsidir. Xəzər dənizinin Şərq sahillərinə doğru fiber-optik kabel layihəsinin həyata keçirilməsi ölkənin regional məlumat ötürmə mərkəzinə çevrilməsi perspektivlərini gücləndirir.
Şərq və Qərb istiqamətində rəqəmsal bağlantıların inkişafı Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə deyil, həm də qlobal rəqəmsal infrastrukturların formalaşmasında aktiv iştirakçı kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Bu proses nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin informasiya-kommunikasiya platformaları ilə inteqrasiyasını təmin etməklə ölkənin geostrateji rolunu yeni məzmunla zənginləşdirir.
Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf strategiyasında mühüm üstünlüklərdən biri qlobal maliyyə institutları və aparıcı texnologiya şirkətləri ilə formalaşmış əməkdaşlıq əlaqələridir. Xüsusilə Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun beynəlxalq maliyyə qurumları ilə uzunmüddətli tərəfdaşlığı ölkəyə texnoloji investisiyaların cəlb edilməsi üçün əlverişli platforma yaradır. Bu çərçivədə rəqəmsallaşma və süni intellekt sahələrində fəaliyyət göstərən aparıcı şirkətlərlə əməkdaşlıq, qlobal investisiya fondlarının imkanlarından istifadə və beynəlxalq kapitalın ölkəyə cəlb edilməsi Azərbaycanın innovasiya əsaslı iqtisadi modelə keçidini sürətləndirən mühüm amillər kimi qiymətləndirilir. Azərbaycanın aparıcı qlobal güc mərkəzləri ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malik olması ölkənin texnoloji inkişaf strategiyasının mühüm komponentidir. ABŞ, Avropa dövlətləri və Çin Xalq Respublikası ilə əməkdaşlıq platformalarının mövcudluğu Azərbaycanın rəqəmsal texnologiyalar sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir.
Avropa İttifaqı ölkələri ilə imzalanmış tərəfdaşlıq sənədləri və Çinlə hərtərəfli strateji əməkdaşlıq formatı Azərbaycanın texnoloji diplomatiyasının çoxvektorlu xarakter daşıdığını göstərir. Bu yanaşma qlobal texnoloji rəqabət şəraitində ölkənin manevr imkanlarını artırır və beynəlxalq innovasiya ekosistemində iştirakını gücləndirir. Prezident İlham Əliyev rəqəmsal transformasiya prosesinin effektiv həyata keçirilməsi üçün dövlət qurumları arasında vahid koordinasiya mexanizminin formalaşdırılmasının vacibliyini xüsusi vurğuladı. Dövlət idarəetməsində pərakəndəliyin aradan qaldırılması, vahid fəaliyyət planının hazırlanması və hər bir dövlət qurumunda rəqəmsallaşma üzrə məsul şəxslərin müəyyənləşdirilməsi institusional modernləşmənin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu yanaşma dövlət idarəetməsində texnoloji innovasiyaların sistemli şəkildə tətbiqinə, qərarvermə prosesinin optimallaşdırılmasına və rəqəmsal idarəetmə modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Dövlət xidmətlərinin vahid platforma üzərindən təqdim edilməsi rəqəmsal dövlət quruculuğunun əsas elementlərindən biri kimi müəyyən edilmişdir. Mövcud müxtəlif platformaların vahid sistemdə birləşdirilməsi və dövlət xidmətlərinin “mygov” üzərindən həyata keçirilməsi vətəndaş mərkəzli idarəetmə modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu yanaşma dövlət xidmətlərinin əlçatanlığını artırır, idarəetmədə səmərəliliyi yüksəldir, bürokratik prosedurları azaldır, rəqəmsal idarəetmə sisteminin institusional əsaslarını möhkəmləndirir. Beləliklə, rəqəmsal dövlət modeli həm idarəetmə keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, həm də vətəndaş məmnunluğunun artırılmasına yönəlmiş strateji addım kimi çıxış edir. Rəqəmsal transformasiya prosesində insan kapitalının formalaşdırılması əsas prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilmişdir. Ali təhsil müəssisələrində müvafiq ixtisasların inkişaf etdirilməsi, xaricdə təhsil proqramlarının genişləndirilməsi və orta məktəblərdə ilkin texnoloji biliklərin tədrisi gələcəkdə yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə olan tələbatın ödənilməsinə yönəlmiş siyasətin tərkib hissəsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın texnoloji inkişafının yalnız infrastruktur deyil, həm də bilik və innovasiya əsaslı model üzərində qurulduğunu göstərir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında dövlət idarəçiliyində süni intellekt texnologiyalarının geniş tətbiqi və kibertəhlükəsizliyin gücləndirilməsi əsas prioritetlər kimi müəyyən edilmişdir. Süni intellektin qərarvermə prosesində istifadə olunması idarəetmədə səmərəliliyin artırılmasına, risklərin azaldılmasına və dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Bununla yanaşı, kiberhücum risklərinin artması şəraitində kibertəhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirilir. Mövcud institusional mexanizmlərin inkişaf etdirilməsi və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi rəqəmsal mühitdə dayanıqlı təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılmasını təmin etməlidir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən tezislər Azərbaycanın inkişaf strategiyasında enerji təhlükəsizliyi, rəqəmsal transformasiya, texnoloji innovasiya və beynəlxalq əməkdaşlığın vahid konseptual çərçivədə birləşdirildiyini göstərir.
Enerji potensialı, geostrateji mövqe, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar, maliyyə imkanları və insan kapitalının inkişafı kimi amillər ölkənin rəqəmsal gələcəyinin əsas dayaqları kimi müəyyən edilmişdir. Bu yanaşma Azərbaycanın qlobal texnoloji transformasiya prosesində aktiv iştirakını təmin etməklə yanaşı, dayanıqlı və innovasiya əsaslı inkişaf modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Ziyafət ƏSGƏROV,
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədr müavini
