1993-cü ilin 15 iyun tarixində Heydər Əlirza oğlu Əliyev xalqın təkidli tələbi ilə  Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri  seçildiyi gün parlamentin iclasında xalq qarşısında öz tarixi missiyasını açıqladı: “Azərbaycan Respublikasının bugünkü ağır,  mürəkkəb və gərgin  vəziyyətini tam məsuliyyətlə  dərk edirəm.  Bu vəzifəni üzərimə  götürərək  öz məsuliyyətimi anlayıram  və bunların  hamısını  rəhbər  tutaraq əlimdən gələni edəcəyəm.  Ali Sovetin  sədri kimi  Azərbaycan  xalqının tarixi  nailiyyəti olan  Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini qorumağı, möhkəmləndirməyi, inkişaf  etdirməyi özüm üçün  əsas vəzifələrdən biri hesab edirəm.  Azərbaycan Respublikasının  dövlət  müstəqilliyi 1918-ci ildə  yaranmış ilk  Azərbaycan Demokratik  Respublikasının  ənənələri əsasında,  müasir tələblərlə,  dünyada  gedən proseslərlə  bağlı olaraq  təmin olunmalıdır. Bu sahədə mən daim çalışacağam və heç kəsin  şübhəsi  olmasın ki, ömrümün  bundan sonrakı  hissəsini, harada olursa-olsun yalnız və yalnız Azərbaycan  Respublikasının  müstəqil dövlət kimi  inkişaf etməsinə həsr edəcəyəm. Bununla əlaqədar olaraq bildirmək istəyirəm ki,  mənim fikrimcə, Azərbaycan Respublikası,  bundan  sonra onun başına nə gəlirsə-gəlsin, müstəqilliyini itirməyəcək, yenidən heç bir  dövlətin tərkibinə  daxil olmayacaq, heç bir  başqa  dövlətin əsarəti  altına  düşməyəcək.”

Ulu Öndər Heydər Əlirza oğlu Əliyev keçmiş SSRİ-də yüksək vəzifələrdə işləyərkən də Azərbaycan xalqı və dövlətçiliyi üçün misilsiz işlər görmüşdür.

1920-ci ildən bəri Azərbaycan xalqı SSRİ-nin tərkibində olarkən bir çox çətinliklərlə qarşılaşırdı. Azərbaycan xalqının inkişafın qarşısının alınmasına milli kimliyinin yox edilməsinə çalışılırdı. Respublikanın ağır iqtisadi, siyasi, mənəvi böhran keçirdiyi belə bir dövrdə 1969-cu ilin iyulunda Heydər Əlirza oğlu Əliyev Azərbaycan KP MK-nın I katibi seçilməsi ilə hər şey dəyişməyə başladı. Təsadüfi deyil ki, 1969-1982-ci illərdə həyatımızın bütün sahələrində baş vermiş köklü dəyişikliklər miqyasına görə Azərbaycanın şanlı quruculuq salnaməsinin ən dolğun səhifələrini təşkil edir. Ulu Öndər 1982-ci ilin dekabrında isə Siyasi Büronun üzvü seçilib və eyni zamanda SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunub. Bu vəzifədə işləyərkən Heydər Əliyev keşmiş SSRİ-nin iqtisadi, sosial və mədəni həyatının ən mühüm sahələrinə rəhbərlik edib və SSRİ məkanında bir neçə mühüm layihənin həyata keçirilməsi məhz onun adı ilə bağlıdır. Lakin Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun və şəxsən baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi siyasi xəttə etiraz olaraq, Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1987-ci ilin oktyabrında tutduğu vəzifələrdən istefa verdi. Yenidən Azərbaycan səmasını qara buludlar bürüməyə başladı. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-sinə keçən gecə Sovet qoşunları Bakıda Qanlı Yanvar faciəsini törətdilər. Heydər Əliyev yanvarın 21-də Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının cəzalandırılması tələbini qoydu. O, Dağlıq Qarabağda yaranmış kəskin münaqişəli vəziyyətlə bağlı SSRİ rəhbərliyinin ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk etdi.

18 oktyabr 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dövlət idarəetməsində heç bir təcrübəsi olmayan şəxslərin vəzifəyə gətirilməsi Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə təhdid yaradırdı. 1991 və 1992-ci ilin I yarısında ölkəyə rəhbərlik edən şəxslər dünyada və dağılan İttifaq məkanında baş verən siyasi proseslərə, dünya hadisələrinin inkişaf meyllərinə tam zidd siyasət yeridərək, xalqın müstəqillik iradəsinin əksinə gedərək, bütün mümkün vasitələrlə SSRİ-ni qoruyub saxlamağa, daha sonra isə nə bahasına olursa-olsun Azərbaycanın bu qüvvələrin təsir dairəsindən çıxmasına yol verməməyə cəhd göstərirdilər. Qarabağda vəziyyət gündən-günə gərginləşirdi. SSRİ dağıldıqdan sonra Ermənistan genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladı. 1992-ci ilin fevralında Xocalı şəhərində soyqırımı törədildi, qocalar, qadınlar və uşaqlar da daxil olmaqla 613 nəfər dinc sakin rus hərbçilərinin köməyi ilə ermənilər tərəfindən xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirildi. Torpaqlarımızın işğalı davam edir, ölkədəd vəziyyər ağır olara qalırdı. AXC-Müsavat cütlüyü hakimiyyəti ələ keçirərək ölkədə böhran vəziyyəti yaratmışdı. Artıq 1993-cü ilin iyun ayında Azərbaycanda dərin siyasi və ictimai bir böhran hökm sürürdü. Hərc-mərcliyin baş alıb getdiyi Azərbaycan vətəndaş müharibəsi həddinə gəlib çatdı.

Bu dövrdə xalqın çağırışı, təkidli tələbi ilə 9 iyun, 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyev Naxçıvandan Bakıya gəldi. Xalq Onu hava limanının qarşısında “Xəstə Azərbaycan sizin əlinizlə şəfa tapacaq!” şüarları, alqışlarla qarşılayır bayram edirdi, əmin idi ki, Onun gəlişi ilə hər şey dəyişəcək, xalq, dövlət xilas olacaq. 1993-cü ilin 15 iyun tarixində Ulu Öndər xalqın təkidli tələbi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri  seçildi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü il iyunun 15-dən oktyabrın 3-dək Ali Sovetə rəhbərlik etdiyi dövrdə parlamentarizm ənənələri yeni nəfəs, yeni qüvvə  aldı. Ulu Öndər Ali Sovetin sədri kimi ilk gündən parlamentarizm ənənələrinə sadiq qalaraq  aşkarlıq prinsipinə  üstünlük verdi. Milli Məclisin iclasları, mətbuat  konfransları,  respublika  əhəmiyyətli müşavirələr birbaşa yayımla televiziya ekranlarına verildi. Ölkədəki vəziyyət olduğu kimi xalqa çatdırıldı. İctimai-siyasi  həyatdakı  gərginliyin  aradan  qaldırılması  üçün lazımi tədbirlər  görülməyə başlandı.

Parlamentin 24 iyun tarixli iclasında Milli Məclisin Prezident səlahiyyətlərinin Ali Sovetin Sədri Heydər Əliyevə verilməsi barədə qərar qəbul etməsi, artıq bütün hadisələrin dövlətin nəzarəti altına götürülməsi, xalqın iradəsinə tabe edilməsi demək idi. Cəmi 4 ay  Ali Sovetin Sədri  vəzifəsində çalışsa da, Heydər Əliyev bu qısa müddətdə parlamentin ruhunu kökündən  dəyişdi, Milli Məclisə  siyasi mədəniyyət  gətirdi. Onun iclası  aparmaq tərzi, fikirlərini  dəqiq əsaslandırması, çıxışların  məğzini tutmaq bacarığı, qiymətli  fikirləri  ümumiləşdirmək qabiliyyəti  özlüyündə  parlamentin üzvləri  üçün yeni bir örnək, əsl parlamentarizm məktəbi idi.

Ulu Öndər öz uzaqgörən siyasəti ilə bugünkü güclü və müstəqil Azərbaycanın əsasını qoymuşdur. Həmin siyasətin uğurla davam etdirilməsinin nəticəsi olaraq bu gün Azərbaycan tarixi qəəbə ilə ərazi bütöblüyünü bərpa edən, güclü, qüdrətli, regionda söz sahibi olan dövlətə çevrilib.

Zabit Həsənov, 
AXDG QSC XDND "ZİRƏ" gəmisində Kapitanın Baş köməkçisi,
YAP Xətai rayon təşkilatının "Əbilov 25" ünvanı üzrə ərazi partiya təskilatnın üzvü